Alfred Adler: kim był twórca psychologii indywidualnej?

W skrócie

Życie i droga zawodowa

Alfred Adler urodził się w 1870 roku w Wiedniu, w żydowskiej rodzinie kupca zbożowego. W dzieciństwie chorował ciężko, a śmierć młodszego brata i własne zetknięcie z chorobą skłoniły go do wyboru zawodu lekarza. Dyplom lekarza na Uniwersytecie Wiedeńskim uzyskał w 1895 roku, a pracę zaczął jako okulista, wkrótce przeszedł jednak do praktyki ogólnej, a potem do neurologii i psychiatrii.

W 1902 roku dołączył do dyskusyjnego kręgu wokół Zygmunta Freuda. Nie był jego uczniem, lecz współpracownikiem i od początku prezentował własne poglądy, na przykład o instynkcie agresji. W 1911 roku wraz z grupą zwolenników opuścił krąg Freuda, a w 1912 roku założył Towarzystwo Psychologii Indywidualnej. W czasie I wojny światowej służył jako lekarz w armii austro-węgierskiej. W 1919 roku otworzył w Wiedniu pierwszą poradnię wychowawczą, a z czasem wraz ze współpracownikami uruchomił ich 28. W 1927 roku został wizytującym profesorem Uniwersytetu Columbia. Zmarł w 1937 roku w Aberdeen.

Najważniejsze idee i prace

Adler uważał, że człowiek od dzieciństwa doświadcza poczucia małej wartości i kompensuje je dążeniem do przewagi. Wprowadził pojęcie kompleksu niższości, który według niego odgrywa ważną rolę w rozwoju osobowości. Zdrową drogą kompensacji jest interes społeczny (Gemeinschaftsgefühl), czyli wkład w dobro innych, dzięki któremu człowiek czuje swoją wartość i przynależność. Każdy człowiek mierzy się z trzema zadaniami życiowymi: pracą, przyjaźnią i miłością.

W terapii dorosłych Adler dążył do odsłonięcia ukrytego celu objawów. Był jednym z pierwszych psychoterapeutów, którzy zrezygnowali z kozetki na rzecz dwóch krzeseł, aby terapeuta i pacjent siedzieli na równi. Duży nacisk kładł na zapobieganie, czyli wspieranie dzieci i rodzin. Opublikował ponad 300 książek i artykułów.

Krytyka i kontrowersje

Najczęściej krytykowana jest teoria kolejności urodzenia. Już w 1908 roku Adler sugerował, że najstarsze dziecko w rodzinie trójki rodzeństwa jest najbardziej narażone na nerwicę i uzależnienia, ale według angielskiej Wikipedii nie przedstawił naukowego poparcia dla tych interpretacji. Późniejsze badania, kontrolujące wpływ innych zmiennych, wykazują zwykle minimalne efekty. Ernst i Angst przebadali reprezentatywną próbę 6 315 młodych mężczyzn ze Szwajcarii i nie znaleźli istotnych efektów, a analiza krajowej próby 9 664 osób nie wykazała istotnej korelacji między kolejnością urodzenia a cechami z modelu Wielkiej Piątki.

Wartość pomysłów Adlera polega dziś raczej na zwróceniu uwagi na rolę rodzeństwa i środowiska niż na przewidywaniach, które można sprawdzić statystycznie.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

Adler był pierwszym wielkim dysydentem psychoanalizy i pokazał, że psychologia może uwzględniać wymiar społeczny: relacje, wspólnotę i równość. W ankiecie opublikowanej w „Review of General Psychology” w 2002 roku uznano go za 67. najwybitniejszego psychologa XX wieku.

Pomysły Adlera podjęli neofreudyści, a w USA rozwijał je między innymi Rudolf Dreikurs. Terapia adlerowska, praca z zachętą (encouragement) i demokratyczne podejście do wychowania są nadal stosowane, a instytuty szkoleniowe działają w wielu krajach.