Test na zmęczenie

Czym jest zmęczenie i czym różni się zwykłe od przewlekłego?

Zmęczenie bywa zwykłą reakcją organizmu, a sygnałem ostrzegawczym staje się wtedy, gdy trwa długo i nie wiadomo, skąd się bierze. Brytyjska służba zdrowia NHS pisze wprost, że czasem poczucie zmęczenia jest normalne, ale jeśli zmęczenie towarzyszy Ci cały czas i nie wiesz dlaczego, może to być sygnał jakiegoś problemu.

Potocznie zwykłym zmęczeniem nazywa się takie, które ma uchwytną przyczynę, na przykład za mało snu albo opiekę nad nowo narodzonym dzieckiem, a przewlekłym takie, które się przedłuża. Według NHS zmęczenie, którego nie potrafisz wyjaśnić, które trwa od jakiegoś czasu i się nie poprawia, może być objawem choroby. Czym innym jest zespół przewlekłego zmęczenia (ME/CFS): to osobna choroba z własnymi kryteriami, opisana niżej, a nie nazwa każdego długotrwałego zmęczenia.

Zmęczeniem psychicznym potocznie nazywa się wyczerpanie łączone z przeciążeniem, napięciem i nadmiarem spraw na głowie. Używamy tego określenia w takim właśnie, potocznym sensie, a nie jako nazwy rozpoznania. NHS wymienia stres, depresję i radzenie sobie z trudnościami życiowymi, takimi jak żałoba, wśród częstych przyczyn zmęczenia, i zaznacza, że postępowanie zależy od przyczyny.

Jakie są najczęstsze przyczyny ciągłego zmęczenia?

Przyczyn ciągłego zmęczenia jest wiele: od snu i stylu życia, przez stres i nastrój, po choroby. NHS do częstych przyczyn zalicza za mało snu lub trudność z zasypianiem (bezsenność), niezdrowy styl życia (niezdrowa dieta, mało ruchu), stres, depresję i trudne wydarzenia życiowe, zmiany hormonalne (okres dojrzewania, ciąża, menopauza), niektóre choroby oraz niektóre metody leczenia i leki. Jeśli zmęczenia nie da się wyjaśnić, trwa od jakiegoś czasu i się nie poprawia, może być objawem choroby, a objawy towarzyszące mogą podpowiadać, jakiej.

Tabela nie służy do samodzielnego rozpoznawania: NHS podkreśla, by nie diagnozować się samodzielnie i zgłosić się do lekarza, jeśli się martwisz. Zmęczenie mogą też powodować niektóre choroby zakaźne, na przykład mononukleoza, oraz niektóre metody leczenia, na przykład chemioterapia.

Czym jest zespół przewlekłego zmęczenia (ME/CFS) i kiedy się go rozpoznaje?

ME/CFS (mialgiczne zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego, nazywane też zespołem przewlekłego zmęczenia) to według NHS długotrwała choroba, która może obejmować różne części ciała, a jej najczęstszym objawem jest skrajne zmęczenie. Przyczyna jest nieznana, a choroba może dotyczyć każdego, także dzieci. NHS wskazuje 4 główne objawy: skrajne zmęczenie utrudniające codzienne czynności, problemy ze snem, kłopoty z myśleniem, koncentracją i pamięcią (tzw. mgła mózgowa) oraz nasilanie się objawów po wysiłku fizycznym lub umysłowym, po którym powrót do poprzedniego stanu może zająć tygodnie.

Nie istnieje badanie, które potwierdza ME/CFS: według NICE rozpoznaje się je wyłącznie na podstawie obrazu klinicznego. Wytyczne NICE rozdzielają podejrzenie i rozpoznanie. Podejrzenie: wszystkie objawy z tabeli poniżej utrzymują się co najmniej 6 tygodni u dorosłych albo 4 tygodnie u dzieci i młodzieży, zdolność do pracy, nauki, życia towarzyskiego lub osobistego jest wyraźnie mniejsza niż przed chorobą, a objawów nie wyjaśnia inna choroba. Rozpoznanie: te same objawy utrzymują się 3 miesiące i nadal nie tłumaczy ich inna choroba. Próg 3 miesięcy jest wspólny dla dorosłych, dzieci i młodzieży, a wcześniej rozpoznania nie można potwierdzić.

Na etapie podejrzenia lekarz prowadzi badania wykluczające inne choroby i udziela porad dotyczących radzenia sobie z objawami. Dorosłych NICE zaleca kierować do zespołu specjalizującego się w ME/CFS, który potwierdza rozpoznanie, a u dzieci i młodzieży rozpoznanie poprzedza ocena pediatry.

Według NHS część osób ma też bóle lub objawy grypopodobne. Większość przypadków ma przebieg łagodny lub umiarkowany, a 1 na 4 osoby ma ciężkie objawy. Nasz test nie sprawdza kryteriów ME/CFS (nie pyta na przykład o pogorszenie po wysiłku), więc wysoki wynik nie oznacza tej choroby ani jej podejrzenia.

Jakie badania może zlecić lekarz przy ciągłym zmęczeniu?

Przy ciągłym zmęczeniu lekarz może zlecić przede wszystkim badania krwi. NHS podaje jako przykład badania krwi w kierunku niedokrwistości, cukrzycy i nadczynności tarczycy, a jeśli lekarz nie zna przyczyny zmęczenia, może skierować do specjalisty. O tym, czy i jakie badania są potrzebne, decyduje lekarz na podstawie objawów.

Szerszy zestaw opisują brytyjskie wytyczne NICE, ale dotyczy on sytuacji, w której lekarz podejrzewa ME/CFS. Zalecają wtedy wywiad (objawy, historia choroby, choroby współistniejące, ogólny stan zdrowia fizycznego i psychicznego), badanie fizykalne, ocenę wpływu objawów na samopoczucie psychiczne i życie społeczne oraz badania wykluczające inne rozpoznania. Jako przykłady takich badań NICE wymienia: badanie moczu (białko, krew, glukoza), morfologię krwi, mocznik i elektrolity, czynność wątroby, czynność tarczycy, OB lub lepkość osocza, CRP, wapń i fosforany, hemoglobinę glikowaną (HbA1c), ferrytynę, badanie przesiewowe w kierunku celiakii oraz kinazę kreatynową. Lista nie jest zamknięta: o dodatkowych badaniach decyduje lekarz.

Według NHS badania krwi i moczu przy podejrzeniu ME/CFS służą wykluczeniu innych chorób, takich jak niedokrwistość, niedoczynność tarczycy albo problemy z wątrobą i nerkami. Przytoczone zalecenia pochodzą z Wielkiej Brytanii, a wyniki interpretuje lekarz, dlatego nie opisujemy tu norm.

Czym różni się zmęczenie od wypalenia i depresji?

Zmęczenie to objaw, a depresja i wypalenie to osobne zjawiska, w których może się ono pojawiać. NHS wymienia depresję i stres wśród częstych przyczyn zmęczenia, a wśród możliwych sposobów leczenia zmęczenia, zależnie od przyczyny, podaje m.in. psychoterapię, na przykład terapię poznawczo-behawioralną (CBT).

WHO opisuje wypalenie zawodowe jako zespół wynikający z przewlekłego stresu w pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić. Charakteryzują je: poczucie wyczerpania lub utraty energii, narastający dystans do pracy albo negatywizm i cynizm wobec niej oraz obniżona skuteczność zawodowa. WHO zaznacza, że pojęcie wypalenia odnosi się wyłącznie do kontekstu zawodowego, a w klasyfikacji ICD-11 jest ono zjawiskiem związanym z pracą, a nie chorobą.

Samo nasilenie zmęczenia nie mówi więc, z którym z tych stanów masz do czynienia. Ocenia to specjalista, dlatego warto omówić swoje objawy z lekarzem lub psychologiem, zamiast samodzielnie nadawać sobie etykietę.

Jak działa nasz test i jak czytać wynik?

Test składa się z 8 pytań o ostatnie 6 miesięcy. Każda odpowiedź daje od 0 do 2 punktów, więc wynik mieści się w przedziale od 0 do 16 punktów. Im wyższy wynik, tym większe nasilenie zgłaszanych objawów; wynik nie mówi, skąd się bierze zmęczenie.

To krótka samoocena nasilenia zmęczenia, a nie narzędzie diagnostyczne. Test nie ustala przyczyny zmęczenia, nie rozpoznaje ME/CFS, depresji ani wypalenia i nie zastępuje badania u lekarza. Pytania dotyczą naraz snu, koncentracji, motywacji, objawów z ciała i przytłoczenia obowiązkami, więc ten sam wynik może mieć zupełnie różne źródła. Jeśli zmęczenie Cię niepokoi, bez względu na wynik, porozmawiaj z lekarzem.

Kiedy iść do lekarza rodzinnego, a kiedy do psychologa?

Do lekarza rodzinnego warto iść wtedy, gdy zmęczenie trwa od kilku tygodni i nie wiesz dlaczego albo gdy wpływa na codzienne życie. NHS radzi umówić wizytę także wtedy, gdy zmęczeniu towarzyszą inne objawy, takie jak utrata masy ciała lub zmiany nastroju, albo gdy ktoś zauważył, że podczas snu wydajesz odgłosy łapania powietrza, parskania lub dławienia. Lekarz może zlecić badania, a jeśli nie zna przyczyny, skierować do specjalisty.

Do psychologa lub psychoterapeuty warto się zgłosić, gdy łączysz zmęczenie ze stresem, obniżonym nastrojem, przeciążeniem obowiązkami lub trudnymi wydarzeniami życiowymi. NHS wśród możliwych sposobów leczenia zmęczenia wymienia psychoterapię, w tym CBT, a także porady dotyczące snu, relaksu i zmiany stylu życia. Obie ścieżki się nie wykluczają: przy zmęczeniu bez jasnej przyczyny rozsądnie jest zacząć od lekarza, a rozmowę z psychologiem można prowadzić równolegle.

• Znajdź psychologa lub psychoterapeutę
• Test na depresję
• Test na wypalenie zawodowe
• Test na przewlekły stres