Test na trudny charakter

Co znaczy "trudny charakter"?

"Trudny charakter" to określenie potoczne, a nie termin diagnostyczny. W języku codziennym opisuje zestaw cech, które utrudniają współżycie z innymi, na przykład upór, drażliwość, skłonność do konfliktów czy trudność z przyznaniem racji. Nie ma jednej, wspólnej definicji i nie ma diagnozy o takiej nazwie.

Te same cechy mogą być w jednej sytuacji atutem (stanowczość, wytrwałość), a w innej utrudnieniem (sztywność, brak ustępstw). Dlatego o "trudnym charakterze" często decyduje kontekst i to, jak widzą nas inni, a nie sam zestaw cech.

Jak psychologia opisuje trudny charakter: niska ugodowość i antagonizm?

Psychologia nie ma pojęcia "trudny charakter", a spośród cech, które opisuje, najbliżej mu do antagonizmu, czyli niskiej ugodowości w modelu Wielkiej Piątki (Five Factor Model). To zestawienie jest propozycją redakcji, a nie ustaleniem z badań. Samo utożsamienie obu nazw pochodzi z literatury: autorzy prac naukowych zapisują wprost, że antagonizm (antagonism) to niska ugodowość (low agreeableness).

Antagonizm jest wymiarem osobowości, a więc cechą o różnym nasileniu u różnych osób, a nie czymś, co się ma albo czego się nie ma. Samo nasilenie tej cechy nie jest rozpoznaniem. W jednej z analiz przywołano wcześniejszą metaanalizę, w której antagonizm najsilniej z cech Wielkiej Piątki wiązał się z zachowaniami antyspołecznymi. To zależność statystyczna opisana na grupach badanych i nie mówi nic o konkretnej osobie.

Jakie składowe ma antagonizm?

W badaniu z 2021 roku antagonizm rozłożył się na takie składowe: bezduszność, wielkościowość, dominowanie, manipulację, podejrzliwość, agresję i podejmowanie ryzyka. Opisali je Sleep, Crowe, Carter, Lynam i Miller w artykule "Uncovering the structure of antagonism". W badaniu wzięły udział 532 osoby rekrutowane na dużej uczelni, które odpowiedziały na 234 pozycje dotyczące antagonizmu, wybrane z kilku kwestionariuszy patologicznych cech osobowości. Analizy czynnikowe wskazały rozwiązanie, które autorzy uznali za wyczerpujące i zarazem dość oszczędne.

To wynik jednego badania na jednej grupie, oparty na kwestionariuszach cech patologicznych. Pokazuje jeden ze sposobów porządkowania antagonizmu, a nie ostateczną listę jego składników.

Z badania pochodzą angielskie nazwy składowych. Polskie odpowiedniki i krótkie objaśnienia dopisała redakcja i mają one charakter przybliżony. Autorzy podają też, że wyodrębnione składowe w różny sposób wiązały się ze zmiennymi, które mierzono dodatkowo, między innymi z agresją, używaniem substancji, depresją i lękiem.

Co naprawdę mierzy ten test i jak czytać wynik?

Test składa się z 15 pytań o to, jak często występują u Ciebie określone reakcje: trudność z przyjmowaniem krytyki, z ustępowaniem w konfliktach i z przyznaniem się do błędu, upór, irytacja, dominowanie w rozmowie, nieufność do intencji innych oraz powtarzające się konflikty. Każda odpowiedź daje od 0 do 3 punktów.

To autorski test orientacyjny redakcji, a nie adaptacja badań Sleep i współpracowników ani żadnego narzędzia używanego przez specjalistów. W ocenie redakcji tematycznie zbliża się tylko do części składowych antagonizmu z tabeli powyżej: pyta o dominowanie i o nieufność, ale nie pyta o wielkościowość, manipulację ani podejmowanie ryzyka. Część pytań dotyczy z kolei irytacji, wrażliwości na krytykę, poczucia niedocenienia i wyolbrzymiania problemów, czyli wątków, których wśród nazw tych składowych nie ma. Kilka pytań opiera się na tym, co mówią o Tobie inni, więc wynik zależy też od tego, jak odbierają Cię bliscy.

Progi są umowne i nie pochodzą z badań normalizacyjnych. Wynik pokazuje, jak oceniasz własne zachowanie w danym momencie, i może się zmieniać. Potraktuj go jako punkt wyjścia do refleksji, a nie jako etykietę.

Czym trudny charakter różni się od zaburzenia osobowości?

Trudny charakter to potoczny opis, a zaburzenie osobowości to rozpoznanie stawiane przez specjalistę po ocenie, czy wzorzec jest trwały, sztywny i powoduje cierpienie lub problemy w funkcjonowaniu. Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego każdy miewa gorszy dzień i czasem zachowuje się inaczej niż zwykle, a zaburzenie osobowości rozpoznaje się dopiero wtedy, gdy długotrwałe wzorce myślenia, zachowania i reagowania emocjonalnego są sztywne, nieelastyczne i powodują znaczące cierpienie lub pogorszenie funkcjonowania.

Wynik tego testu nie pozwala odróżnić jednego od drugiego. Cechy takie jak antagonizm występują też w opisach zaburzeń osobowości, ale ich obecność sama w sobie niczego nie rozstrzyga.

Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą?

Warto porozmawiać ze specjalistą, gdy trudne wzorce w relacjach powtarzają się i zaczynają Ci ciążyć. Same w sobie nie są diagnozą ani wyrokiem i można nad nimi pracować. Sygnałem bywa to, że podobne konflikty wracają w pracy i w domu, że bliscy mówią, iż w Twojej obecności uważają na każde słowo, że po kłótniach czujesz wstyd lub żal i nie wiesz, jak zachować się inaczej, albo że irytacja lub nieufność utrudniają Ci codzienne funkcjonowanie.

• Znajdź psychologa lub psychoterapeutę
• Test na toksyczność
• Test Big Five
• Test na zaburzenia osobowości