Test na Alzheimera

Czym jest choroba Alzheimera i czym różni się od demencji?

Choroba Alzheimera jest najczęstszą postacią otępienia (demencji), czyli zaburzenia mózgu, które stopniowo odbiera pamięć i umiejętności myślenia. Otępienie to szersze pojęcie: ma różne rodzaje, a choroba Alzheimera jest najczęstszym z nich. Często występuje też otępienie mieszane, czyli połączenie różnych rodzajów, na przykład choroby Alzheimera i otępienia naczyniowego.

W chorobie Alzheimera zaburzenia dotyczą myślenia, pamiętania i rozumowania oraz zachowania, w stopniu utrudniającym codzienne życie. Charakterystyczną cechą jest gromadzenie się w mózgu nieprawidłowych skupisk białek, nazywanych blaszkami amyloidowymi i splotami tau. Choroba najpierw uszkadza obszary mózgu odpowiedzialne za pamięć, a później także te, które odpowiadają za język, rozumowanie i zachowania społeczne. Wiek jest największym znanym czynnikiem ryzyka.

Objawy rozwijają się powoli, przez kilka lat, a tempo jest u każdej osoby inne. Podobne trudności mogą mieć też inne przyczyny, o czym piszemy niżej.

Czy zapominanie to już Alzheimer? Zwykłe zmiany z wiekiem a sygnały ostrzegawcze

Nie, samo zapominanie nie oznacza choroby Alzheimera. Zapominanie nazwisk czy umówionych terminów, a potem przypominanie ich sobie, bywa typową zmianą związaną z wiekiem. Sygnałem ostrzegawczym może być utrata pamięci, która zakłóca codzienne życie. Alzheimer's Association opisuje 10 wczesnych sygnałów ostrzegawczych i do każdego podaje, co jest jeszcze typową zmianą z wiekiem. Poniżej zestawiamy część z nich.

Pojedynczy sygnał nie jest rozpoznaniem. Jeśli zauważasz u siebie lub u kogoś bliskiego któryś z nich, Alzheimer's Association radzi, by tego nie ignorować i umówić się na wizytę u lekarza.

Pozostałe sygnały z listy to trudności w rozumieniu obrazów i relacji przestrzennych, pogorszenie oceny sytuacji, wycofywanie się z pracy lub spotkań oraz zmiany nastroju i osobowości. Problemy z pamięcią mogą mieć także inne przyczyny, na przykład depresję, stres, leki lub inne problemy zdrowotne, a lekarz może pomóc ustalić, co za nimi stoi.

Jakie są wczesne objawy choroby Alzheimera?

Głównym wczesnym objawem są według brytyjskiej służby zdrowia NHS luki w pamięci: zapominanie niedawnych rozmów lub wydarzeń, gubienie przedmiotów, zapominanie nazw miejsc i przedmiotów oraz powtarzanie pytań. W początkowej fazie mogą się pojawić także trudności ze znalezieniem właściwego słowa, gorsza ocena sytuacji lub większa trudność w podejmowaniu decyzji, mniejsza elastyczność i większe wahanie przed próbowaniem nowych rzeczy. Często towarzyszą im zmiany nastroju, takie jak narastający niepokój, pobudzenie lub okresy dezorientacji.

National Institute on Aging dodaje, że wczesnymi sygnałami mogą być też kłopoty wzrokowo-przestrzenne oraz trudności z rozumowaniem lub oceną sytuacji. Osoby z chorobą Alzheimera mogą mieć również kłopot z codziennymi czynnościami, takimi jak prowadzenie samochodu, gotowanie posiłku czy płacenie rachunków, łatwo się gubić i uznawać nawet proste sprawy za zagmatwane.

Sama lista objawów nie wystarcza do rozpoznania. Dopiero lekarz, po rozmowie i badaniach, może ocenić, czy mają one związek z chorobą Alzheimera, czy z inną przyczyną.

Jakie testy przesiewowe stosują lekarze i inni specjaliści?

Lekarze i inni przeszkoleni pracownicy ochrony zdrowia stosują krótkie testy poznawcze, które pomagają ocenić, czy potrzebna jest pełna diagnostyka. Takie testy nie rozpoznają choroby: według Alzheimer's Association osoba, która wypadnie w nich słabo, powinna zostać dokładniej zbadana lub skierowana do specjalisty, a żadne z tych narzędzi nie jest uznawane za najlepsze.

Alzheimer's Association podaje, że wśród krótkich narzędzi dla opieki podstawowej, których przeprowadzenie zajmuje do 5 minut, są między innymi Mini-Cog i General Practitioner Assessment of Cognition (GPCOG). Montreal Cognitive Assessment (MoCA) opracowali Nasreddine i współpracownicy w 2005 roku.

Często stosowany próg w MoCA to 26 punktów z 30: wynik 25 lub niższy wskazuje na możliwe zaburzenia poznawcze i potrzebę dalszych badań, ale nie jest rozpoznaniem. Według przeglądu tego narzędzia wyniki testów poznawczych zależą od języka, kultury i wykształcenia: osoby z krótszą edukacją mogą uzyskać zaniżony wynik mimo braku zaburzeń, dlatego progi trzeba interpretować ostrożnie, a samego testu nie stosować w oderwaniu od innych badań. MMSE (Mini-Mental State Examination) to tradycyjne narzędzie przesiewowe, objęte prawami autorskimi. Według tego samego przeglądu skupia się bardziej na orientacji, pamięci i języku i słabiej niż MoCA wychwytuje łagodne zaburzenia poznawcze. Alzheimer's Association, wybierając krótkie testy dla opieki podstawowej, wymagała, by były co najmniej równie dobre jak MMSE.

Co to jest test z obrazkami zwierząt, test z wielbłądem i test zegara?

Test z obrazkami zwierząt i wielbłądem to zadanie nazywania z MoCA, a nie osobny test: osoba badana nazywa zwierzęta pokazane na rysunkach, a jednym z nich jest wielbłąd. Zadanie wymaga rozpoznania obrazka i przywołania właściwego słowa. Autorzy przeglądu MoCA zwracają uwagę, że bywa ono trudniejsze tam, gdzie pokazane zwierzęta są mało znane.

Test zegara polega na narysowaniu tarczy zegara z cyframi i wskazówkami. Sprawdza zdolności wzrokowo-przestrzenne i funkcje wykonawcze, w tym planowanie. Rysowanie zegara jest częścią Mini-Cog oraz MoCA, a rysunek ocenia przeszkolona osoba. Na wynik wpływają także wykształcenie i kultura.

Nasz test ma 10 pytań, ale jest samooceną przygotowaną przez redakcję, a nie wersją MoCA, Mini-Cog ani MMSE: nie ma w nim obrazków, rysowania zegara ani zadań sprawdzających pamięć.

Jak działa nasz test i jak czytać wynik?

Test składa się z 10 pytań o pamięć, nazwiska bliskich, orientację w otoczeniu i w czasie, czynności dnia codziennego, szukanie słów, uwagi bliskich, ocenę sytuacji, nastrój oraz organizację dnia. Każda odpowiedź ma od 0 do 2 punktów, a razem można uzyskać od 0 do 20 punktów. Pytania dotyczą ostatniego pół roku. Im wyższy wynik, tym więcej zgłoszonych trudności; wynik nie mówi, skąd się one biorą.

Test online nie rozpoznaje choroby Alzheimera ani jej nie wyklucza. To samoocena, a nie badanie pamięci: nie zastępuje testów takich jak Mini-Cog czy MoCA, które przeprowadza i ocenia przeszkolona osoba. Nawet one służą według Alzheimer's Association tylko do ustalenia, kto potrzebuje dalszej oceny. Rozpoznanie stawia lekarz: NHS opisuje, że składają się na nie rozmowa o objawach, badanie fizykalne, badania krwi i moczu, testy pamięci, a u specjalisty czasem także badanie obrazowe mózgu. Nasz test opiera się wyłącznie na Twojej własnej ocenie, dlatego warto porozmawiać też z kimś bliskim: NHS radzi, by na wizytę przyszła osoba, która dobrze Cię zna i opisze zauważone zmiany. Wynik potraktuj jako punkt wyjścia do rozmowy z lekarzem, a nie jako etykietę.

Kiedy zgłosić się do lekarza i komu zaufać?

Do lekarza rodzinnego warto zgłosić się wtedy, gdy martwi Cię własna pamięć. Jeśli niepokoi Cię pamięć bliskiej osoby, NHS radzi zachęcić ją do wizyty i zaproponować, że pójdziesz razem z nią. Według NHS lekarz zapyta o objawy i codzienne funkcjonowanie, zbada, może zlecić badania krwi i moczu, aby wykluczyć inne przyczyny, oraz poprosi o wykonanie testu pamięci. Jeśli to potrzebne, skieruje do specjalisty: neurologa, psychiatry lub geriatry, który może pracować w poradni pamięci razem z innymi specjalistami. Dobrze, aby na wizytę przyszła osoba, która dobrze Cię zna i opisze zauważone zmiany.

Obawa przed taką wizytą jest częsta: NHS przytacza badanie Alzheimer's Society, według którego co 4. osoba czeka 2 lata, zanim poszuka pomocy przy objawach otępienia. Tymczasem problemy z pamięcią nie muszą oznaczać otępienia, a rozpoznanie daje według NHS największą szansę na przygotowanie się na przyszłość. Z leczeniem i wsparciem wiele osób z otępieniem prowadzi aktywne, satysfakcjonujące życie.

Po rozpoznaniu lekarz powinien porozmawiać z osobą chorą i jej rodziną lub opiekunem także o dostępnym wsparciu, w tym o grupach wsparcia dla chorych, rodzin i opiekunów. Kłopoty z pamięcią mogą też wynikać z depresji, lęku lub stresu, dlatego jeśli towarzyszy im obniżony nastrój albo długotrwałe napięcie, powiedz o tym lekarzowi. O samym nastroju i stresie możesz też porozmawiać z psychologiem.

• Znajdź psychologa lub psychoterapeutę
• Test na koncentrację
• Test na depresję
• Test na zmęczenie