Test na psychopatę

Czym jest psychopatia?

Psychopatia to konstrukt psychologiczny, czyli opis zespołu cech i zachowań: antyspołecznych, impulsywnych, manipulacyjnych i nacechowanych brakiem współczucia. W klasyfikacji DSM-5 najbliżej jej do antyspołecznego zaburzenia osobowości, a w ICD-10 do dyssocjalnego zaburzenia osobowości, przy których nazwa "psychopatia" jest wymieniana jako inne określenie.

W literaturze naukowej psychopatię od dawna uznawano za zaburzenie psychiczne. Pojęcie rozpowszechnił Cleckley, który widział w niej przede wszystkim deficyty cech osobowości, takie jak brak wyrzutów sumienia, nieszczerość i ubogie reakcje emocjonalne.

Badacze spierają się, czy psychopatia jest odrębną kategorią, czy wymiarem. W ujęciu wymiarowym opisuje się ją jako kontinuum cech o różnym nasileniu i różnym układzie, dlatego w tym tekście mówimy o cechach, a nie o "typach ludzi".

Socjopata a psychopata: czym różnią się te pojęcia?

Pojęcia psychopatii i socjopatii nie są w klasyfikacjach medycznych wyraźnie rozdzielone: obie nazwy pojawiają się tam jako inne określenia tego samego wzorca. Autorzy DSM-5 napisali, że wzorzec opisany jako antyspołeczne zaburzenie osobowości bywa też nazywany psychopatią, socjopatią lub dyssocjalnym zaburzeniem osobowości. W ICD-10 rozpoznanie dyssocjalnego zaburzenia osobowości jest wymieniane jako równoznaczne zarówno z psychopatycznym, jak i z antyspołecznym zaburzeniem osobowości.

Psychopatia i antyspołeczne zaburzenie osobowości nie pokrywają się jednak całkowicie. Diagnoza antyspołecznego zaburzenia osobowości jest silnie związana z behawioralnym, antyspołecznym wymiarem psychopatii, a słabiej z cechami interpersonalnymi i afektywnymi, które często uznaje się za rdzeń psychopatii.

Rozpoznanie stawia wyłącznie specjalista. Samo użycie słowa "psychopata" w rozmowie albo w internecie niczego nie rozstrzyga.

Jakie cechy opisuje się w psychopatii?

W badaniach psychopatię opisuje się zwykle czterema obszarami cech: interpersonalnym, afektywnym, stylu życia i antyspołecznym. Taki podział wywodzi się z narzędzia PCL-R.

Nasilenie poszczególnych cech bywa różne u różnych osób.

Dwa pierwsze obszary (interpersonalny i afektywny) uznaje się często za rdzeń psychopatii, a dwa kolejne (styl życia i antyspołeczny) opisują zachowanie. Pojedyncza cecha z tej listy nie oznacza psychopatii.

Czym jest PCL-R i kto go używa?

PCL-R (Psychopathy Checklist-Revised) to lista oceny psychopatii Roberta Hare'a, którą wypełnia przeszkolony klinicysta, a nie osoba badana. Zawiera 20 pozycji, z których każda jest oceniana w skali trzystopniowej: 0, 1 lub 2, zależnie od tego, w jakim stopniu opis pasuje do danej osoby. Wynik całkowity może wynosić od 0 do 40 punktów. W badaniach z użyciem narzędzi z rodziny PCL, prowadzonych między innymi wśród osób osadzonych, mowa jest o konwencjonalnym progu 30 punktów. Sam wynik liczbowy nie jest rozpoznaniem.

PCL-R stosuje się w ocenie klinicznej i sądowej oraz w badaniach naukowych. Według strony Roberta Hare'a oceny powinna dokonywać osoba z zaawansowanym wykształceniem w naukach społecznych, medycznych lub behawioralnych, zarejestrowana w organie nadzorującym ocenę i diagnozę zaburzeń psychicznych, z doświadczeniem w pracy z populacjami sądowymi i odpowiednim szkoleniem. Narzędzie należy stosować tylko w tych grupach, w których zostało w pełni zwalidowane, czyli przede wszystkim wśród osób z populacji sądowych i penitencjarnych. Autor zaleca też, by w miarę możliwości uśredniać wyniki dwóch niezależnych oceniających. Ostrzega, że nieprawidłowe użycie narzędzia może wyrządzić badanej osobie znaczną szkodę.

W badaniach stosuje się także kwestionariusze samoopisowe, na przykład SRP-SF. Służą one do oceny nasilenia cech psychopatycznych w badaniach, a nie do stawiania rozpoznań.

Jak często występuje psychopatia?

W populacji ogólnej psychopatia jest rzadka, a szacunki zależą od sposobu oceny. Według metaanalizy przywoływanej w przeglądzie systematycznym rozpowszechnienie psychopatii w ogólnej populacji dorosłych szacuje się na 4,5%, ale gdy ocenia się ją za pomocą PCL-R, odsetek spada do około 1,2%. Autorzy przeglądu wnioskują z tego, że nasilona, kliniczna psychopatia jest znacznie rzadsza niż szerzej rozumiane cechy psychopatyczne deklarowane w kwestionariuszach.

Wśród osób pozbawionych wolności odsetki są wyższe: kryteria psychopatii spełnia około 10,3% osadzonych kobiet, a dla mężczyzn podaje się zakres od 15% do 30%. Wszystkie te liczby zależą od sposobu oceny i badanej grupy, więc warto traktować je jako orientacyjne.

Jak działa ten test i jak czytać wynik?

Test składa się z 8 pytań o typowe zachowania i reakcje: kłamstwo, manipulację, empatię, stosunek do zasad, jakość relacji, wyrzuty sumienia, impulsywność i lekceważenie uczuć innych. Odpowiadasz, biorąc pod uwagę ostatnie pół roku. Każda odpowiedź ma od 0 do 2 punktów, a im wyższa suma, tym więcej deklarowanych cech kojarzonych z psychopatią.

To krótka samoocena cech i nie rozpoznaje psychopatii. Test nie jest wersją PCL-R: ta lista ma 20 pozycji i jest oceniana przez przeszkolonego klinicystę, a nie wypełniana samodzielnie. Nasz test opiera się wyłącznie na Twoich własnych deklaracjach i obejmuje tylko wybrane cechy, więc wynik warto traktować jako punkt wyjścia do refleksji, a nie etykietę.

Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą?

Warto poszukać wsparcia, gdy zauważasz, że impulsywność, trudność w odczuwaniu bliskości lub konflikty z zasadami wielokrotnie psują Twoje relacje, pracę lub życie, gdy otoczenie często mówi, że ranisz innych, albo gdy sam wynik budzi w Tobie niepokój. Cechy opisywane w tym teście nie czynią z nikogo gorszego człowieka, a wynik testu nie jest diagnozą. Wsparcia warto szukać także wtedy, gdy to Ty doświadczasz manipulacji lub krzywdy w relacji z kimś, kto lekceważy Twoje granice.

• Znajdź psychologa lub psychoterapeutę
• Test na socjopatę
• Test na makiawelizm
• Test na empatię