Jean Piaget: kim był i jak opisał stadia rozwoju poznawczego dziecka?

W skrócie

Życie i droga zawodowa

Piaget urodził się w 1896 roku w Neuchâtel. Jako nastolatek zajmował się zoologią: w wieku 15 lat miał już opublikowane kilka artykułów o mięczakach. Studiował na Uniwersytecie w Neuchâtel i krótko w Zurychu, a po studiach przeniósł się do Paryża, gdzie uczył w szkole prowadzonej przez Alfreda Bineta, twórcę testu inteligencji, i pomagał oceniać jego testy.

Zauważył wtedy, że małe dzieci konsekwentnie popełniają określone rodzaje błędów, których unikają starsze dzieci i dorośli. Doprowadziło go to do tezy, że procesy poznawcze małych dzieci różnią się z natury od procesów dorosłych. W 1921 roku wrócił do Szwajcarii jako dyrektor Instytutu Rousseau w Genewie, a w 1923 roku się ożenił; troje swoich dzieci obserwował od niemowlęctwa.

W 1929 roku objął stanowisko dyrektora Międzynarodowego Biura Wychowania i kierował nim do 1968 roku. W 1955 roku założył w Genewie Międzynarodowe Centrum Epistemologii Genetycznej, którym kierował do śmierci w 1980 roku.

Najważniejsze idee i prace

W teorii Piageta rozwój poznawczy przebiega w czterech stadiach, w stałej kolejności, choć nie wszystkie dzieci przechodzą je w tym samym tempie. Stadium sensomotoryczne trwa od urodzenia do 2 lat: dziecko poznaje świat zmysłami i ruchem i buduje pojęcie stałości przedmiotu. W stadium przedoperacyjnym, od 2 do 7 lat, pojawiają się symbole i język, ale dziecko ma trudności z logicznym myśleniem i przyjmowaniem cudzej perspektywy. W stadium operacji konkretnych, od 7 do 11 lat, myślenie staje się logiczne, lecz dotyczy rzeczy konkretnych, a dziecko rozumie na przykład zachowanie ilości. Stadium operacji formalnych zaczyna się w okresie dorastania i oznacza myślenie abstrakcyjne oraz naukowe rozumowanie.

Mechanizmem rozwoju są asymilacja i akomodacja. Asymilacja zachodzi, gdy dziecko reaguje na nowe zdarzenie zgodnie z istniejącym schematem, a akomodacja, gdy zmienia schemat lub tworzy nowy. Równoważenie (equilibracja) łączy nowe doświadczenia z dotychczasową wiedzą. Z tej teorii wywodzi się konstruktywistyczne podejście do nauczania, w którym uczeń sam buduje zrozumienie, a nauczyciel wspiera go zamiast tylko przekazywać wiedzę.

Krytyka i kontrowersje

Według dzisiejszych standardów metody Piageta są problematyczne. Opierały się na bardzo małych, nielosowych próbach: książka The Origins of Intelligence in Children powstała na podstawie obserwacji wyłącznie jego trojga własnych dzieci. Piaget zapisywał obserwacje ręcznie i sam je analizował, a warunki badania różniły się między uczestnikami. Krytycy, między innymi Linda Siegel, wskazują, że nie kontrolował kontekstu społecznego ani tego, czy dziecko rozumie język zadania. Małe zmiany procedury zmieniają wiek, w którym dzieci rozwiązują zadania, na przykład na stałość przedmiotu i stałość liczby.

Psycholodzy rozwojowi na ogół nie traktują dziś rozwoju jako przebiegającego w stadiach, a wiele empirycznych ustaleń Piageta zostało obalonych. Nie uważa się już, że małe dzieci nie rozumieją pojęć abstrakcyjnych ani że niemowlęta nie rozumieją stałości przedmiotu. Lew Wygotski podkreślał rolę kultury i interakcji społecznych, a teorie neopiagetowskie tłumaczą przejścia między stadiami zmianami w przetwarzaniu informacji, na przykład w szybkości przetwarzania i pamięci roboczej.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

Piaget jest uważany za najbardziej wpływową postać psychologii rozwojowej, choć wiele jego założeń nie jest już przyjmowanych. Pod koniec XX wieku był drugim, po B. F. Skinnerze, najczęściej cytowanym psychologiem. Działające do dziś Jean Piaget Society organizuje coroczne konferencje, na które przyjeżdża około 700 uczestników.

Jego idee ukształtowały podejście do edukacji skoncentrowanej na uczniu, w którym dziecko jest aktywnym uczestnikiem poznania, a nauczyciel tworzy warunki do własnych doświadczeń. Wielu badaczy rozwoju pracuje dziś w ramach podejścia postpiagetowskiego lub neopiagetowskiego.