Aaron Beck: kim był twórca terapii poznawczej i co wniósł do psychologii?

W skrócie

Życie i droga zawodowa

Aaron Beck urodził się w Providence w stanie Rhode Island w rodzinie żydowskich imigrantów z Ukrainy. Ukończył Brown University, a następnie studia medyczne na Uniwersytecie Yale. Początkowo wybrał neurologię, ale z powodu braków kadrowych skierowano go na rotację na oddział psychiatryczny i tam zainteresował się psychoanalizą. W 1954 roku dołączył do wydziału psychiatrii Uniwersytetu Pensylwanii, z którym był związany jako profesor.

Wykształcony w tradycji psychoanalitycznej, zaczął sprawdzać jej założenia w badaniach. W badaniu snów pacjentów z depresją znalazł motywy straty i odrzucenia, a nie odwróconej wrogości, której oczekiwała teoria psychoanalityczna. W innym eksperymencie osoby z depresją po niepowodzeniu szukały zachęty, zamiast poszukiwać cierpienia, jak przewidywała freudowska koncepcja gniewu zwróconego do wewnątrz. Zerwanie z psychoanalizą nie było gwałtowne: według polskich źródeł wyraźnie dokonało się w latach 1960-1963, a w 1961 roku Beck opublikował skalę depresji.

Pracując z chorymi, zauważył strumienie negatywnych myśli, które pojawiały się samoistnie. Nazwał je „myślami automatycznymi” i opisał ich trzy grupy: negatywne treści o sobie, o świecie i o przyszłości, czyli triadę poznawczą. Pomagał pacjentom te myśli rozpoznawać i oceniać, dzięki czemu mogli myśleć bardziej realistycznie, co poprawiało ich samopoczucie i funkcjonowanie. W 1994 roku wraz z córką Judith, psycholożką, założył Beck Institute for Cognitive Behavior Therapy.

Najważniejsze idee i prace

Najważniejszym wkładem Becka jest model poznawczy zaburzeń: różne zaburzenia wiążą się z różnymi rodzajami zniekształconego myślenia, a częste negatywne myśli automatyczne odsłaniają głębsze przekonania o sobie, kształtowane przez doświadczenia całego życia. Terapia polega na tym, by pacjent uczył się rozpoznawać zniekształcenia i sprawdzać ich wpływ. Beck i jego współpracownicy badali skuteczność tego podejścia m.in. w depresji, zaburzeniach lękowych, jedzenia i osobowości, a także w schizofrenii.

Stworzył również szereg kwestionariuszy, m.in. Beck Depression Inventory, Beck Hopelessness Scale, Beck Anxiety Inventory i Beck Scale for Suicidal Ideation. Opublikował ponad 600 artykułów naukowych i napisał lub współnapisał 25 książek. W 2006 roku otrzymał Albert Lasker Award for Clinical Medical Research.

Krytyka i kontrowersje

Podejście Becka bywało krytykowane jako zbyt mechaniczne, a współczesna terapia poznawczo-behawioralna podkreśla znaczenie ciepłej, wspierającej relacji terapeutycznej i dopasowania pracy do konkretnej osoby. Historycy zwracają uwagę, że kluczowe założenia wywodziły się z obserwacji klinicznych i interpretacji z gabinetu, a niekoniecznie z ustaleń ówczesnej psychologii poznawczej czy neurobiologii.

Przeprowadzono wprawdzie setki badań nad skutecznością CBT, co ułatwia krótki, ustrukturyzowany charakter terapii, ale znacznie mniej uwagi poświęcono eksperymentalnemu sprawdzeniu mechanizmów, które rzekomo za tę skuteczność odpowiadają. W niektórych przypadkach przewidywanych zależności przyczynowych nie znaleziono, na przykład między nieadaptacyjnymi postawami a wynikami leczenia.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

Terapia poznawcza i poznawczo-behawioralna stały się jednymi z najszerzej stosowanych form psychoterapii, a metody Becka są szeroko używane w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych. Jego kwestionariusze do dziś służą do oceny nasilenia objawów w praktyce i w badaniach.

Beck przesunął też ciężar psychoterapii z interpretowania ukrytych motywów na to, co można zaobserwować i sprawdzić tu i teraz, oraz na współpracę terapeuty z pacjentem. Placówka założona przez niego i jego córkę prowadzi dziś terapię, szkolenia i badania nad CBT.