Carl Rogers: kim był i na czym polega terapia skoncentrowana na kliencie?

W skrócie

Życie i droga zawodowa

Carl Rogers urodził się w 1902 roku w Oak Park koło Chicago. Początkowo planował studia rolnicze, potem zajmował się historią i religią, a po wątpliwościach religijnych zrezygnował z drogi duchownego i przeszedł do Teachers College Uniwersytetu Columbia, gdzie doktorat uzyskał w 1931 roku. Na stażu w nowojorskim Institute for Child Guidance zetknął się z Alfredem Adlerem, którego bezpośredni sposób kontaktu z dzieckiem i rodzicem zrobił na nim duże wrażenie.

W 1940 roku został profesorem psychologii klinicznej na Uniwersytecie Stanowym Ohio, a w 1945 roku zaproszono go do założenia poradni psychologicznej na Uniwersytecie w Chicago. Tam badał skuteczność swoich metod, a wyniki opisał między innymi w książce Client-Centered Therapy z 1951 roku. W 1947 roku został wybrany na prezydenta Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (APA).

Później pracował na Uniwersytecie Wisconsin, gdzie napisał jedną ze swoich najbardziej znanych książek, On Becoming a Person (1961), a następnie w Western Behavioral Sciences Institute w La Jolla w Kalifornii. W 1968 roku współtworzył Center for Studies of the Person. W późnych latach stosował swoje podejście wobec konfliktów społecznych, prowadząc między innymi dialog między protestantami i katolikami w Belfaście.

Najważniejsze idee i prace

Rogers zbudował teorię opartą na pojęciu obrazu siebie (self). Według niej organizm dąży do aktualizowania, podtrzymywania i wzbogacania siebie, a trudności psychiczne pojawiają się, gdy doświadczenia są sprzeczne z obrazem siebie i zostają zaprzeczone albo zniekształcone. Osoby wychowywane w warunkach bezwarunkowej akceptacji mogą w pełni się rozwijać, a te, które doświadczały akceptacji warunkowej, czują się wartościowe tylko wtedy, gdy spełniają cudze „warunki wartości”. Wersja teorii z 1951 roku opierała się na 19 twierdzeniach.

W artykule z 1957 roku Rogers wskazał sześć warunków koniecznych i wystarczających zmiany terapeutycznej. Trzy z nich dotyczące terapeuty uznano za warunki podstawowe: kongruencję (autentyczność), bezwarunkową akceptację i trafne empatyczne rozumienie. Pierwsze dowody empiryczne skuteczności podejścia opublikowano w 1941 roku na podstawie zapisów sesji Rogersa z klientami. Podejście zastosowano też w edukacji (książka Freedom to Learn z 1969 roku), a jego uczniowie rozwinęli między innymi Parent Effectiveness Training (Thomas Gordon), metodę focusing (Eugene Gendlin) i Nonviolent Communication (Marshall Rosenberg).

Krytyka i kontrowersje

Terapię skoncentrowaną na kliencie krytykowali behawioryści za brak struktury, a psychoanalitycy za relację, którą uważali za warunkową, a nie naprawdę neutralną. Zwracano też uwagę, że niedyrektywny charakter terapii utrudnia spójny pomiar efektów i ocenę, czy terapeuci jednakowo stosują warunki podstawowe. Badania nad skutecznością wskazują jednak, że podejście bywa skuteczne w różnych problemach klinicznych.

Teoria bywa uznawana za trudną do sprawdzenia empirycznie, bo pojęcia takie jak samorealizacja czy bezwarunkowa akceptacja są abstrakcyjne i trudne do zmierzenia. Zarzuca się jej zbyt optymistyczny obraz człowieka, oparcie na zachodnich, indywidualistycznych wartościach i niedocenianie wpływu czynników społecznych i ekonomicznych. Badanie z użyciem uczenia maszynowego sugeruje też, że nie dla każdego klienta z depresją podejście to jest najlepszym wyborem w porównaniu z terapią poznawczo-behawioralną.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

W ankiecie przeprowadzonej w 1982 roku wśród 422 psychologów z USA i Kanady Rogers został uznany za najbardziej wpływowego psychoterapeutę w historii, a Freud znalazł się na trzecim miejscu. Za badania nad psychoterapią otrzymał w 1956 roku nagrodę APA za wybitny wkład naukowy.

Jego nacisk na empatię, autentyczność i akceptację zmienił sposób myślenia o relacji terapeutycznej. Metaanaliza z 2018 roku (Elliott i współpracownicy) wskazuje, że sama empatia terapeuty przewiduje umiarkowany, wiarygodny odsetek wyników terapii w wielu nurtach, co potwierdza jedno z centralnych założeń Rogersa.