Dyskalkulia - test

Co to jest dyskalkulia?

Dyskalkulia (rozwojowe zaburzenie liczenia) to specyficzne zaburzenie uczenia się matematyki: trwałe, wyraźne trudności ze stosowaniem podstawowych działań arytmetycznych i z pamięciowym przywoływaniem faktów, na przykład tabliczki mnożenia. Zgodnie z definicją w klasyfikacji ICD-10 (kod F81.2) te trudności nie wynikają wyłącznie z niskiej inteligencji ani z niewłaściwego nauczania. Nie jest to więc po prostu brak zdolności ogólnych.

W amerykańskiej klasyfikacji DSM-5-TR dyskalkulia i dysleksja to specyficzne zaburzenia uczenia się, które zaczynają się w wieku szkolnym, prowadzą do wyników poniżej oczekiwanych dla wieku, utrzymują się mimo ukierunkowanej pomocy i nie dają się wyjaśnić zaburzeniami zmysłów ani czynnikami środowiskowymi.

Trudnościom w dyskalkulii często towarzyszy słabsze przetwarzanie liczb i ilości, czyli trudność w połączeniu cyfry z liczbą rzeczy, którą ona oznacza. Według niemieckich wytycznych opisanych w Deutsches Ärzteblatt International osoby z dyskalkulią słabo radzą sobie we wszystkich obszarach matematyki, szczególnie w przetwarzaniu liczb i ilości, w podstawowych działaniach i w zadaniach tekstowych.

Jak często występuje dyskalkulia?

Według przeglądu opublikowanego w Deutsches Ärzteblatt International dyskalkulia dotyczy 3-7% dzieci, młodzieży i dorosłych. Autorzy podkreślają, że jej znaczenie wciąż jest niedoceniane. Inny przegląd, poświęcony współwystępowaniu trudności w matematyce i w czytaniu, podaje, że zaburzenia uczenia się matematyki i zaburzenia uczenia się czytania szacuje się na 5-10% dzieci w wieku szkolnym.

Oba szacunki dotyczą nieco innych grup: pierwszy obejmuje także dorosłych, drugi tylko dzieci w wieku szkolnym. Dyskalkulia występuje u obu płci z podobną częstością; przegląd w Deutsches Ärzteblatt International odnotowuje tendencję do nieco częstszego występowania u dziewcząt.

Jakie są objawy dyskalkulii? Tabela według obszarów

Objawy dyskalkulii dotyczą kilku obszarów: poczucia liczby, faktów arytmetycznych, strategii liczenia oraz zadań bardziej złożonych. Trudności narastają wraz ze stopniem skomplikowania zadań, czyli większym zakresem liczb, rachunkiem pisemnym, kilkoma działaniami naraz i zadaniami tekstowymi. Tabela zestawia te cechy z przykładami.

Samo liczenie na palcach nie jest objawem dyskalkulii, ponieważ to normalna pomoc przy uczeniu się faktów i strategii. Znaczenie mają trwałość, częstość i różnorodność błędów, a nie sam fakt, że się zdarzają. Wiersze o czasie i o codzienności dorosłych opisują wnioski z pojedynczego badania i z przeglądu, a nie kryteria rozpoznania.

Czym różni się dyskalkulia od zwykłych trudności z matematyką i od lęku przed matematyką?

Dyskalkulia to trwałe, specyficzne zaburzenie uczenia się, zwykłe trudności z matematyką mogą mieć inne przyczyny, na przykład braki w nauczaniu, a lęk przed matematyką jest objawem emocjonalnym, który może dyskalkulii towarzyszyć, ale nią nie jest. Według niemieckich wytycznych opisanych w Deutsches Ärzteblatt International rozpoznanie dyskalkulii wymaga wyniku w standaryzowanym teście matematycznym niższego o co najmniej odchylenie standardowe od średniej dla wieku lub klasy, a wywiad, badanie kliniczne i ocena psychospołeczna muszą to rozpoznanie wyraźnie wspierać. Te same wytyczne każą wykluczyć inne możliwe przyczyny trudności, zanim rozpozna się dyskalkulię.

Lęk przed matematyką wytyczne wymieniają wśród najczęstszych objawów towarzyszących dyskalkulii i podają jako przykład objawu funkcjonalnie z nią powiązanego. Nie jest jednak regułą: w cytowanym tam badaniu uczniów w Anglii lęk przed matematyką miało 19,25% dzieci z dyskalkulią.

Zestawienie porządkuje wiedzę i nie służy do samodzielnego rozpoznawania. Nasz test nie odróżnia od siebie tych sytuacji: podobne odpowiedzi i podobny wynik mogą pojawić się w każdej z nich.

Czy dyskalkulia współwystępuje z dysleksją i ADHD i czy dotyczy dorosłych?

Tak, dyskalkulia często współwystępuje z dysleksją i nieco rzadziej z ADHD. Według przeglądu w Deutsches Ärzteblatt International dysleksja towarzyszy dyskalkulii w około 30-40% przypadków, a ADHD w około 10-20%. Osoby z dyskalkulią mają też podwyższone ryzyko dysleksji (iloraz szans 12,25). Inny przegląd podaje, że około 40% dzieci z zaburzeniem uczenia się matematyki ma również zaburzenie uczenia się czytania.

Współwystępować mogą też objawy lękowe i depresyjne, w tym lęk przed matematyką i lęk przed sprawdzianami. Dlatego osoba, u której rozpoznaje się dyskalkulię, powinna być przesiewowo sprawdzona pod kątem tych trudności.

Dyskalkulia dotyczy także dorosłych: przegląd w Deutsches Ärzteblatt International podaje, że utrzymuje się ona we wszystkich grupach wieku. W osobnym badaniu porównano 15 dorosłych z dyskalkulią z grupą kontrolną. Narzędzi do diagnozy i terapii starszej młodzieży i dorosłych jest według autorów wytycznych wciąż za mało.

Jak działa ten test i jak czytać wynik?

Test składa się z 12 stwierdzeń o trudnościach z liczbami, czasem, finansami i orientacją, a do każdego wybierasz odpowiedź: Nie (0 punktów), odpowiedź pośrednią (1 punkt: Czasem, w pytaniu 6 Trochę, w pytaniu 12 Częściowo) lub Tak (2 punkty). Maksymalnie można uzyskać 24 punkty. Odpowiedzi przeliczane są w Twojej przeglądarce i nie są zapisywane.

To samoocena Twoich trudności, a nie pomiar umiejętności. Rozpoznanie opisane w niemieckich wytycznych opiera się na standaryzowanym teście matematycznym, teście inteligencji, wywiadzie i badaniu klinicznym. Nasz test żadnego z tych elementów nie zastępuje. Niektóre pytania (o orientację w terenie i mylenie stron, zapamiętywanie numerów czy gry planszowe) wykraczają poza cechy, które te wytyczne uznają za typowe dla dyskalkulii, czyli trudności z liczbami, ilościami i działaniami. Punkty za takie odpowiedzi nie świadczą więc same o dyskalkulii. Pytanie 12 dotyczy tego, czy trudności trwają od dzieciństwa, co jest zgodne z opisem dyskalkulii jako zaburzenia rozwojowego.

Progi to umowne przedziały wyniku, a nie normy ustalone w badaniach na populacji. Test zlicza wyłącznie zgłoszone trudności, które mogą mieć różne przyczyny. Wysoki wynik nie oznacza rozpoznania, a niski go nie wyklucza.

Kiedy porozmawiać ze specjalistą i jak wygląda diagnoza?

Warto porozmawiać ze specjalistą, gdy trudności z liczbami są trwałe, towarzyszą Ci od dzieciństwa i utrudniają naukę, pracę lub codzienne sprawy, albo gdy wiążą się z lękiem i obniżoną samooceną. Wynik naszego testu może być punktem wyjścia do takiej rozmowy.

Diagnozę opisujemy na przykładzie niemieckich wytycznych przedstawionych w Deutsches Ärzteblatt International: rozpoznanie opiera się tam na standaryzowanym teście matematycznym, wywiadzie, badaniu klinicznym (w tym wzroku i słuchu) oraz standaryzowanym teście inteligencji, a także na sprawdzeniu współwystępujących trudności, takich jak dysleksja, ADHD czy lęk. Sposób diagnozowania różni się między krajami i zależy od tego, czy prowadzi się je w placówce klinicznej, czy oświatowej, więc nie jest to opis procedury obowiązującej w Polsce. O tym, jak wygląda ona w Twoim przypadku, powie specjalista.

Pomocne bywa ćwiczenie konkretnych treści matematycznych: według tego samego przeglądu takie ukierunkowane interwencje dają najlepsze wyniki, powinny zaczynać się jak najwcześniej i być prowadzone indywidualnie przez przeszkolonego specjalistę. Nasz test jest samooceną i nie zastępuje badania u specjalisty.

• Znajdź psychologa lub psychoterapeutę
• Test na dysleksję
• Test na koncentrację
• Test na ADHD