Inteligencja emocjonalna: czym jest i czy da się ją mierzyć?

W skrócie

Na czym polega ta teoria?

Pojęcie ma kilka źródeł. Angielska Wikipedia podaje, że sam termin pojawił się już w 1964 roku, a w 1990 roku Peter Salovey i John Mayer przedstawili własny model. Zdefiniowali inteligencję emocjonalną jako dokładne postrzeganie emocji, używanie emocji do wspomagania myślenia, rozumienie emocji i zarządzanie nimi.

W literaturze wyróżnia się trzy główne modele. Model zdolnościowy Mayera i Saloveya zakłada cztery grupy umiejętności: postrzeganie, wykorzystywanie, rozumienie i regulowanie emocji. Mierzy je test MSCEIT, oparty na rozwiązywaniu problemów emocjonalnych. Model mieszany Daniela Golemana obejmuje szerszy zestaw kompetencji, takich jak samoświadomość, samoregulacja, motywacja, empatia i umiejętności społeczne. Model cechy, rozwijany przez Konstantinosa Petridesa, traktuje inteligencję emocjonalną jako zbiór samooceny własnych zdolności emocjonalnych, badany kwestionariuszami.

Popularność pojęcia wzrosła po książce Golemana „Emotional Intelligence” z 1995 roku. Polska Wikipedia przypomina też, że skrótu EQ jako pierwszy użył polski psycholog Kazimierz Dąbrowski.

Jak to wygląda w praktyce?

Przegląd opublikowany w „Annual Review of Psychology” w 2008 roku wskazał, że wyższa inteligencja emocjonalna wiąże się z lepszymi relacjami społecznymi, osiągnięciami szkolnymi, umiejętnościami negocjacyjnymi, zdrowiem i dobrostanem oraz z mniejszą skłonnością do zachowań antyspołecznych u dzieci. Według tego samego przeglądu po uwzględnieniu ilorazu inteligencji inteligencja emocjonalna na ogół nie przekłada się na wyższe oceny szkolne, choć nowsze badania są w tej kwestii niejednoznaczne.

W praktyce pojęcie stosuje się w szkoleniach zawodowych, w edukacji i w pracy nad umiejętnościami społecznymi. Sam Goleman proponował, by wiązać je z jakością przywództwa, ale ten wątek jest jednym z najbardziej spornych.

Krytyka i kontrowersje

Krytycy zwracają uwagę, że testy zdolnościowe oceniają odpowiedzi według zgodności z opinią większości, więc nie mają obiektywnie poprawnych odpowiedzi. Część badaczy twierdzi, że mierzą one raczej znajomość norm społecznych i konformizm niż zdolność poznawczą. Kwestionariusze samooceny z kolei silnie pokrywają się z cechami osobowości, a polska Wikipedia podaje, że według dominującego poglądu inteligencja emocjonalna rozumiana jako cecha jest reinterpretacją zestawu cech osobowości.

Model Golemana określano w literaturze jako „pop psychologię”. Z przeglądu angielskiej Wikipedii wynika, że badanie z 2010 roku nad pracą i przywództwem wykazało spadek trafności predykcyjnej do zera po uwzględnieniu osobowości i ilorazu inteligencji. Nie ma więc wystarczających dowodów, że inteligencja emocjonalna przewiduje kompetencje przywódcze niezależnie od tych czynników.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

Inteligencja emocjonalna zwróciła uwagę psychologów i opinii publicznej na to, że rozpoznawanie i regulacja emocji są umiejętnościami, których można się uczyć. Dzięki temu pojęcie trafiło do edukacji, szkoleń i poradnictwa.

W psychoterapii podobne umiejętności ćwiczy się pod innymi nazwami, na przykład regulacja emocji. Warto jednak pamiętać, że pojęcie jest szersze w mowie potocznej niż w badaniach naukowych i że narzędzia pomiaru nadal budzą spory.