Logoterapia: na czym polega metoda Viktora Frankla?

W skrócie

Na czym polega ta teoria?

Viktor Frankl żył w latach 1905-1997. W 1942 roku został wraz z rodziną wywieziony do obozu Theresienstadt, a w 1944 roku do Auschwitz. Według angielskiej Wikipedii spędził trzy lata w czterech obozach koncentracyjnych. Jego żona i część bliskich zginęły. Doświadczenia obozowe opisał w książce wydanej po niemiecku w 1946 roku, a jej angielskie tłumaczenie „Man's Search for Meaning” ukazało się w 1959 roku i stało się międzynarodowym bestsellerem.

Podstawowe założenia logoterapii mówią, że życie ma sens w każdych okolicznościach, że główną motywacją jest wola sensu oraz że człowiek ma wolność, by szukać sensu w tym, co robi i przeżywa, albo przynajmniej w postawie wobec nieuniknionego cierpienia. Frankl wskazywał trzy drogi znajdowania sensu: tworzenie dzieła lub działanie, doświadczanie czegoś lub spotkanie z kimś oraz postawa wobec cierpienia, którego nie da się uniknąć.

W terapii stosuje się między innymi intencję paradoksalną, w której pacjent próbuje zamierzyć coś przeciwnego do tego, czego się boi, oraz logodramę, czyli wyobrażenie sobie własnego życia z perspektywy łoża śmierci.

Jak to wygląda w praktyce?

Frankl opowiadał się za podejściem antyredukcjonistycznym. Uważał, że człowiek nie sprowadza się do czynników biologicznych, psychicznych i społecznych, a ponad nimi istnieje wymiar duchowy, w którym leży wolność wyboru. Termin „duchowy” oznaczał dla niego wolę człowieka, a niekoniecznie religijność.

Frankl opisał też mechanizmy nerwic, takie jak nadmierne dążenie do celu i nadmierna autorefleksja, oraz lęk antycypacyjny. Napisał 39 książek. Jego pomysły zoperacjonalizowano w teście Purpose in Life, który mierzy poczucie sensu i bywa używany w badaniach nad związkiem sensu życia z dobrostanem.

Krytyka i kontrowersje

Część badaczy twierdzi, że logoterapia nie jest szkołą naukową w tradycyjnym sensie, lecz raczej filozofią życia, systemem wartości lub świecką religią, która nie jest w pełni spójna. Krytyczne opinie zakładają też, że pojęcie sensu zostało ukształtowane przez religijne tło i doświadczenie cierpienia samego Frankla.

W 1982 roku Lawrence Langer krytykował to, co nazwał zniekształceniami prawdziwego doświadczenia więźniów Auschwitz, oraz pozbawione moralnej oceny skupienie na „sensie”. Historyk Timothy Pytell wskazywał na rozbieżności w relacji Frankla o pobycie w Auschwitz. Według niego Frankl przebywał tam nie dłużej niż kilka dni, a większość opisanych doświadczeń dotyczy podobozów Dachau, w tym Kaufering III. Frankl podkreślał z kolei, że sens cierpienia ma znaczenie tylko wtedy, gdy cierpienia nie da się uniknąć, i nie zachęcał do niepotrzebnego cierpienia.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

Logoterapia należy do nurtu psychologii humanistycznej i egzystencjalnej. Jej główna idea, że człowiek może zachować wolność postawy nawet w sytuacjach, na które nie ma wpływu, wpłynęła na psychoterapię skoncentrowaną na wartościach i na badania nad poczuciem sensu w życiu.

Intencja paradoksalna jest opisywana także w literaturze o współczesnych terapiach, a pojęcia sensu i celu w życiu stały się przedmiotem badań nad funkcjonowaniem psychologicznym człowieka. Frankl zastrzegał przy tym, że postawa wobec cierpienia dotyczy wyłącznie cierpienia nieuniknionego.