W skrócieBadany rysuje tarczę zegara i ustawia wskazówki na wskazaną godzinę. Rysunek ocenia się według jednego z wielu systemów punktacji, a autorzy przeglądu historycznego piszą, że nie ma zgody co do tego, który z nich jest najdokładniejszy. Test jest szybki i prosty, ale służy jako uzupełnienie innych badań, a nie osobne rozpoznanie.
Co bada test zegara?
Narysowanie zegara wymaga naraz kilku funkcji: zrozumienia polecenia, zaplanowania rozmieszczenia cyfr, orientacji w przestrzeni, uwagi oraz zamiany obrazu w ruch ręki. Autorzy badania nad rysunkiem zegara w skali MoCA, dostępnego w bazie PMC, wskazują, że te funkcje często są zaburzone w demencji. Dlatego test zegara od dawna stosuje się w neurologii i przy ocenie otępienia.
Dla kogo jest badanie i kto je przeprowadza?
Autorzy przeglądu historycznego w czasopiśmie Dementia & Neuropsychologia opisują test zegara jako uznawany na całym świecie neuropsychologiczny test przesiewowy. Pierwotnie używano go jako wskaźnika apraksji konstrukcyjnej, czyli trudności z układaniem elementów w całość, między innymi w badaniach żołnierzy po urazach głowy w czasie drugiej wojny światowej. W 1986 roku Shulman ze współpracownikami opublikował pierwsze badanie, w którym użyto go jako narzędzia przesiewowego u starszych osób z zaburzeniami poznawczymi. Dziś stosuje się go także w diagnostyce i obserwacji między innymi choroby Huntingtona, schizofrenii, zespołu zaniedbywania jednostronnego i majaczenia. Na wynik wpływają wiek i wykształcenie: starsze osoby wypadają zwykle gorzej, a dłuższe wykształcenie wiąże się z lepszym rysunkiem. Rysowanie zegara jest natomiast zadaniem w skali MoCA, która ma polskie wersje językowe.
Jak wygląda badanie i ile trwa?
Badany rysuje tarczę zegara ze wszystkimi cyframi i ustawia wskazówki na podaną godzinę. Klasycznie, jak opisała Edith Kaplan w 1988 roku, zegar rysuje się najpierw na polecenie, a potem na osobnej kartce kopiuje gotowy wzór; wersja z kopiowaniem zajmuje około minuty. Autorzy badania dostępnego w PMC zauważają, że w praktyce, także w skali MoCA, test często ogranicza się do rysowania na polecenie.
Przegląd historyczny opisuje test jako prosty, szybki w przeprowadzeniu i ocenie oraz dobrze przyjmowany przez badanych.
Jak odczytuje się wynik testu zegara?
Istnieje wiele systemów punktacji. Przegląd historyczny wymienia między innymi metody Shulmana i Sunderlanda (oparte na skali nasilenia błędów), metodę Wolf-Klein (oparta na wzorcach wyglądu zegara) oraz metody Mendeza i Rouleau. Jego autorzy piszą, że nie osiągnięto zgody co do tego, który system jest najdokładniejszy, a jako najdokładniejsze wyróżnia się metody Shulmana, Sunderlanda i Mendeza. W skali MoCA, którą omawia badanie dostępne w PMC, rysunek zegara to 3 z 30 punktów i ocenia się kontur, cyfry i wskazówki. Specjalista patrzy też na rodzaj błędów, bo różne choroby dają różne wzorce. Wynik nie jest rozpoznaniem: nieprawidłowy rysunek wskazuje, że potrzebna jest dalsza diagnostyka.
Czy test zegara można zrobić online lub samodzielnie?
Narysować zegar można w domu, ale to nie jest badanie. Badanie dostępne w PMC wykazało, że początkujący oceniający mieli niską zgodność w punktowaniu rysunków według kryteriów MoCA, a rzetelna ocena wymaga praktyki. Wydrukowany arkusz z internetu nie zastąpi więc oceny specjalisty.
Jakie są ograniczenia testu zegara?
Autorzy przeglądu historycznego wskazują, że brak jednego uznanego systemu punktacji utrudnia porównywanie wyników, a na rysunek wpływają wiek i wykształcenie badanego. W badaniu dostępnym w PMC zgodność między oceniającymi bez doświadczenia była niska, a samo polecenie narysowania zegara nie rozróżniało demencji od prawidłowego funkcjonowania lepiej niż przypadek. Dodanie kopiowania gotowego zegara poprawiało ocenę. Dlatego test zegara służy jako uzupełnienie, a nie osobna podstawa diagnozy.
Najczęstsze pytania
Jak interpretuje się test zegara?
Specjalista ocenia, czy tarcza jest kompletna, czy cyfry są we właściwych miejscach i czy wskazówki pokazują polecony czas. Stosuje jeden z wielu systemów punktacji, a wynik traktuje się jako sygnał do dalszej oceny.
Czy test zegara wykrywa Alzheimera?
Nie rozpoznaje choroby. To test przesiewowy, który stosuje się razem z innymi badaniami, a jego rysunek ocenia specjalista.
Czy test zegara można wykonać w domu?
Rysunek można wykonać, ale ocena wymaga doświadczenia, bo oceniający bez praktyki miewają niską zgodność w punktowaniu. Wynik z domu nie zastąpi badania.
Kto przeprowadza test zegara?
Autorzy badania dostępnego w PMC opisują, że w placówkach medycznych test stosują lekarze, często razem z innymi krótkimi testami przesiewowymi; rysowanie zegara jest też częścią skali MoCA.
