W skrócieWCST bada funkcje wykonawcze, w tym elastyczność poznawczą, czyli umiejętność zmiany strategii. Polska wersja jest przeznaczona dla dorosłych w wieku 20-79 lat, badanie jest indywidualne i trwa przeciętnie 20-25 minut. Prowadzi je psycholog, a wynik jest jednym z elementów diagnozy.
Co bada Test Sortowania Kart z Wisconsin?
WCST sprawdza abstrakcyjne myślenie, planowanie i zdolność przełączania się na nową zasadę, gdy okoliczności tego wymagają. Uniwersytet Lancaster opisuje go jako test myślenia abstrakcyjnego i planowania oraz zmiany nastawienia poznawczego. Polski wydawca określa, że test mierzy funkcje wykonawcze, czyli funkcje nadzorcze, kontrolujące i kierujące poznawczą aktywnością człowieka. Karty różnią się kolorem, kształtem i liczbą znaków, a badany sam odkrywa, według której cechy ma je dopasowywać.
Według Uniwersytetu Lancaster zestaw standardowy tworzy 128 kart, a polski wydawca opisuje go jako dwie talie po 64 karty. Test wywodzi się z pracy Granta i Berg z 1948 roku. Wydawca amerykański, firma PAR, pisze, że służy głównie do oceny perseweracji (trwania przy dawnej strategii) i myślenia abstrakcyjnego, a ze względu na wrażliwość na dysfunkcję płatów czołowych uznaje się go też za miarę funkcji wykonawczych.
Dla kogo jest badanie WCST i kto je przeprowadza?
Polska wersja, wydana przez Pracownię Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, ma polską standaryzację i podręcznik autorstwa Aleksandry Jaworowskiej (2002), a autorami oryginału są R. K. Heaton, G. J. Chelune, J. L. Talley, G. G. Kay i G. Curtiss. Polskie normy obejmują dorosłych w wieku 20-79 lat z próby ogólnopolskiej. Wydawca wskazuje zastosowanie w diagnozie funkcjonowania poznawczego i zaznacza, że dane walidacyjne dla wersji oryginalnej wskazują na możliwość wykorzystania w diagnozie neuropsychologicznej.
WCST należy do kategorii C, czyli mogą go stosować wyłącznie psycholodzy z ukończonymi studiami magisterskimi z psychologii. Amerykański wydawca PAR podaje szerszy zakres wieku wersji oryginalnej, od 6,5 do 89 lat, ale to dane o wydaniu zagranicznym i nie opisują polskich norm. Uniwersytet Lancaster pisze, że zastosowanie testu w ocenie dzieci z zaburzeniami rozwoju, na przykład z ADHD, było tematem wielu publikacji.
Jak wygląda badanie WCST i ile trwa?
Przed badanym leżą cztery karty wzorcowe, a on dopasowuje do nich kolejne karty z talii. Po każdym ruchu dowiaduje się tylko, czy zrobił to dobrze, czy źle, i na tej podstawie ma odkryć obowiązującą zasadę. Po serii poprawnych dopasowań zasada zmienia się bez zapowiedzi i trzeba to zauważyć. Instrukcja nie mówi, jaka zasada jest właściwa, i właśnie to stanowi istotę zadania.
Polski wydawca podaje, że badanie jest indywidualne i trwa przeciętnie 20-25 minut, a obliczenie wyników zajmuje psychologowi około 15 minut. PAR podaje dla wersji oryginalnej 20-30 minut, a dla krótszej wersji WCST-64, w której używa się tylko pierwszych 64 kart, 10-15 minut. Wersji skróconej polski wydawca w opisie testu nie wymienia.
Jak odczytuje się wynik WCST?
Badanie daje kilka wyników. PAR wskazuje, że test pozwala ocenić ogólny sukces w zadaniu i wskazać źródła trudności, na przykład nieefektywne wstępne ujęcie problemu, perseweracje albo niezdolność do utrzymania nastawienia poznawczego. Według Uniwersytetu Lancaster główny wynik odzwierciedla liczbę błędów perseweracyjnych, czyli trwania przy zasadzie, która przestała obowiązywać. Ich duża liczba sugeruje trudność w porzuceniu strategii, ale nie jest rozpoznaniem.
W polskiej standaryzacji wynik porównuje się z normami dla dorosłych. Wynik sam w sobie niczego nie potwierdza: PAR zaznacza, że test pomaga odróżniać uszkodzenia czołowe od pozaczołowych, gdy stosuje się go razem z szerszym badaniem zdolności. Uniwersytet Lancaster pisze, że test bywa uznawany za wskaźnik uszkodzenia płata czołowego. Znaczenie wyniku ocenia specjalista razem z wywiadem i innymi badaniami.
Czy WCST można zrobić online lub samodzielnie?
WCST prowadzi psycholog według standaryzowanej procedury i to on interpretuje wynik. Wydawcą pomocy do testu jest firma PAR, a podręcznik z polską normalizacją Pracownia Testów Psychologicznych. Amerykański wydawca PAR informuje, że administrację i ocenę WCST oraz WCST-64 można prowadzić także cyfrowo w systemie PARiConnect, i udostępnia opracowanie o prowadzeniu badania na odległość, ale zawsze w ramach badania prowadzonego przez osobę z uprawnieniami.
Samodzielne rozwiązywanie podobnych zadań w internecie nie zastępuje badania, bo wynik zależy od standaryzowanej procedury i porównania z normami.
Jakie są ograniczenia WCST?
PAR zaznacza, że wykonanie testu wymaga umiejętności tworzenia i utrzymywania strategii rozwiązywania problemu przy zmieniających się warunkach, a także wzroku i słuchu wystarczających do zrozumienia instrukcji i rozróżniania kart. Gorszy wynik nie wskazuje więc jednej przyczyny i wymaga ostrożnej interpretacji przez specjalistę.
Polski wydawca zaznacza, że dane walidacyjne dotyczą wersji oryginalnej, a w polskiej standaryzacji sprawdzano stabilność bezwzględną i zgodność ocen sędziów kompetentnych oraz korelacje z innymi miarami intelektu.
Najczęstsze pytania
Na czym polega test WCST?
Badany dopasowuje karty do kart wzorcowych według reguły, której nie zna, i po każdym ruchu słyszy tylko, czy odpowiedź była dobra. Po serii poprawnych dopasowań reguła zmienia się bez ostrzeżenia, a test sprawdza, jak badany to zauważa.
Ile trwa test sortowania kart z Wisconsin?
Polski wydawca podaje przeciętnie 20-25 minut samego badania i około 15 minut obliczania wyników. PAR podaje dla wersji oryginalnej 20-30 minut, a dla WCST-64 10-15 minut.
Co oznaczają błędy perseweracyjne w WCST?
To sytuacje, w których badany trwa przy regule, która przestała obowiązywać. Uniwersytet Lancaster opisuje liczbę takich błędów jako główny wynik testu, ale ocenia się ją razem z innymi danymi. Sam nie stanowi rozpoznania.
Czy WCST pokazuje uszkodzenie mózgu?
Nie samodzielnie. PAR opisuje test jako wrażliwy na dysfunkcję płatów czołowych, ale gorszy wynik może mieć różne przyczyny. Znaczenie wyniku ocenia specjalista, uwzględniając wywiad i inne badania.
