Klatka Skinnera: jak działała i co wykazał Skinner?

W skrócie

Jak przebiegał eksperyment?

Skinner zbudował komorę jeszcze jako doktorant na Uniwersytecie Harvarda. Był to wariant skrzynki problemowej, którą wcześniej zaprojektował Edward Thorndike. Thorndike w 1898 roku zamykał koty w skrzynkach, z których wydostawały się po uruchomieniu zasuwy lub dźwigni, i mierzył czas ucieczki. W jednej ze skrzynek czas spadał stopniowo z około 5 minut do około 5 sekund po 10-20 próbach, bez nagłego olśnienia.

Komora Skinnera była inna. Zwierzę nie miało z niej uciekać, tylko działać w jej wnętrzu. Zawierała dźwignię dla szczurów lub świecący dysk do dziobania dla gołębi, podajnik jedzenia, a w niektórych badaniach także podłogę pod napięciem. Dzięki temu Skinner mógł podać konsekwencję w chwili, gdy zwierzę wykonało daną czynność. Głodny szczur przypadkiem naciskał dźwignię, a do tacki spadała kulka pokarmu. Wczesne badania Skinner prowadził na szczurach, później przeszedł do gołębi.

Wyniki i wnioski

Po kilku próbach szczur zaczynał naciskać dźwignię celowo. Nagroda w postaci jedzenia działała jako wzmocnienie pozytywne i utrwalała zachowanie. Skinner opisał też wzmocnienie negatywne, czyli zwiększanie częstości zachowania przez usunięcie przykrego bodźca, oraz karę, która zachowanie osłabia.

W badaniach nad schematami wzmocnień Ferster i Skinner w 1957 roku wykazali, że sposób podawania nagród decyduje o tempie reagowania i trwałości nawyku. Wzmacnianie za każdym razem daje szybkie uczenie się, ale też najszybsze wygaszanie. Najwolniej zanika zachowanie nagradzane po nieprzewidywalnej liczbie reakcji, co upodabnia je do hazardu.

Krytyka i kontrowersje

Skinner studiował zwierzęta w warunkach, w których miał nad nimi pełną kontrolę. Krytycy zarzucają teorii warunkowania instrumentalnego, że pomija myśli i emocje, a rozciąganie wniosków z gołębi i szczurów na złożone ludzkie zachowania budzi wątpliwości. Dodatkowo komory mogły mieć elektryzowane siatki lub podłogi do podawania kar, co rodzi pytania etyczne.

Wątpliwości dotyczą również zastosowań. Systemy żetonowe w szkołach i szpitalach bywają krytykowane za nadmierne upraszczanie ludzkiej motywacji, a stałe nagrody zewnętrzne mogą osłabiać motywację wewnętrzną. Sam Skinner nie lubił terminu „skrzynka Skinnera”, który prawdopodobnie ukuli Clark Hull i jego studenci z Yale, i prosił, by używać określenia „skrzynka z dźwignią”.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

Komora Skinnera zapoczątkowała ścisłe, mierzalne badania nad uczeniem się przez konsekwencje. Jej zasady wykorzystuje się w wychowaniu, szkole, treningu zwierząt i terapii behawioralnej, a także w projektowaniu gier, aplikacji i automatów do gry, w których stosuje się wyrafinowane schematy wzmocnień.

Nauka o wzmocnieniach tłumaczy, dlaczego nagradzanie pożądanych zachowań bywa skuteczniejsze niż samo karanie. Pokazuje też, jak łatwo środowisko, które nagradza nieregularnie, może utrwalać nawyki.