W skrócie
KtoHarry Harlow
Kiedy1958
GdzieUniwersytet Wisconsin w Madison, USA
Co badanoCzy więź dziecka z matką wynika z karmienia, czy z kontaktu i bliskości
Jak przebiegał eksperyment?
Harry Harlow pracował na Uniwersytecie Wisconsin w Madison, gdzie stworzył jedno z pierwszych na świecie laboratoriów badań nad naczelnymi. Młode małpy rezus wychowywane w żłobku, bez matek, były psychologicznie dziwne: wycofane, z wyraźnymi deficytami społecznymi, przywiązane do materiałowych pieluch. Harlowa zainspirował też raport Johna Bowlby’ego „Maternal Care and Mental Health” z 1950 roku o skutkach rozłąki dzieci z matkami.
Harlow zbudował dla młodych sztuczne matki z drutu i drewna. W opisie Simply Psychology osiem noworodków oddzielono od matek zaraz po urodzeniu i każdemu dano drucianą matkę oraz miękką matkę obitą tkaniną. Cztery małpy karmiła druciana matka, a cztery karmiła matka z materiału.
W kolejnych próbach młode wystawiano na bodźce budzące lęk, na przykład hałasującego misia z bębenkiem, oraz na nowe otoczenie. Obserwowano, do kogo małpy uciekają i skąd wyruszają na zwiedzanie.
Wyniki i wnioski
W obu układach młode spędzały najwięcej czasu przy matce z materiału, często 17 do 18 godzin na dobę, a przy drucianej niewiele ponad godzinę. Obie grupy przybierały na wadze w tym samym tempie. Wystraszone małpy uciekały do miękkiej matki i traktowały ją jako bezpieczną bazę, z której zaczynały badać otoczenie. Druciana matka nie dawała żadnej pociechy.
W późniejszych próbach Harlow izolował młode w komorze nazwanej „dołem rozpaczy”. Im dłuższa izolacja, tym cięższe zaburzenia, a przywrócenie normalnych zachowań społecznych szło z trudem. Suomi i Harlow w 1972 roku wykazali jednak, że część wyizolowanych małp można częściowo rehabilitować przez kontakt z młodszymi „terapeutami”. Młode przywiązywały się nawet do matek zaprogramowanych na odrzucanie i karanie.
Krytyka i kontrowersje
Eksperymenty Harlowa uważa się dziś za etycznie nie do przyjęcia. Niektóre małpy zostawiano w izolacji nawet do 24 miesięcy, a zwierzęta wychodziły z niej głęboko zaburzone. Gene Sackett, jeden z jego doktorantów, twierdził, że te badania dały impuls ruchowi wyzwolenia zwierząt w USA. William Mason, inny uczeń, mówił, że praca Harlowa naruszała zwykłe normy wrażliwości. Według relacji Deborah Blum, współpracownik Harlowa Stephen Suomi miał z powodu „dołu rozpaczy” koszmary.
Badacze wskazują też ograniczenia metodologiczne: u młodych rezusów przyczepianie się do matki jest sprawą przetrwania, u ludzi nie, więc przenoszenie wniosków na ludzi może przeceniać znaczenie kontaktu i niedoceniać karmienia piersią.
Dlaczego wciąż się o tym mówi?
Wyniki Harlowa trafiły w kluczowy moment dla Bowlby’ego, który przeciwstawiał się psychoanalitykom twierdzącym, że więź dziecka z matką wynika z karmienia. Dane z badań na małpach dały mu empiryczne oparcie dla teorii przywiązania i wpłynęły na praktykę opieki nad dziećmi, adopcji i standardy etyczne badań na zwierzętach.
W ankiecie opublikowanej w 2002 roku Harlow znalazł się na 26. miejscu wśród najczęściej cytowanych psychologów XX wieku. Jego badania są jednocześnie przestrogą, ile kosztować może poznanie.
Najczęstsze pytania
Co wykazał eksperyment Harlowa z matkami zastępczymi?
Młode małpy wolały miękką matkę z materiału od drucianej, nawet jeśli to druciana dawała mleko. Wskazuje to, że przywiązanie opiera się na kontakcie i poczuciu bezpieczeństwa, a nie tylko na jedzeniu.
Czym był „dół rozpaczy”?
Tak Harlow nazywał komorę, w której młode małpy rezus trzymano w całkowitej izolacji społecznej. Im dłuższy pobyt, tym poważniejsze były późniejsze zaburzenia zachowania.
Dlaczego eksperyment Harlowa uznaje się za kontrowersyjny?
Małpy cierpiały z powodu rozłąki z matkami i izolacji, a niektóre trzymano w niej nawet do 24 miesięcy. Część badaczy uważa te prace za jedną z przyczyn narodzin ruchu na rzecz praw zwierząt.
Jaki związek ma ten eksperyment z teorią przywiązania?
Dał empiryczne wsparcie tezie Bowlby’ego, że więź matki z dzieckiem jest samodzielną potrzebą, a nie pochodną karmienia. Dlatego bywa cytowany jako jeden z fundamentów tej teorii.
