Zygmunt Freud: kim był i co wniósł do psychologii?

W skrócie

Życie i droga zawodowa

Freud urodził się w 1856 roku we Freibergu na Morawach, wówczas w Cesarstwie Austriackim, i większość życia spędził w Wiedniu. Medycynę zaczął studiować na Uniwersytecie Wiedeńskim w 1873 roku, a doktorat uzyskał w 1881 roku. Ze względów finansowych porzucił badania naukowe na rzecz praktyki. W październiku 1885 roku wyjechał na trzymiesięczne stypendium do Paryża, do neurologa Jeana-Martina Charcota, badającego histerię i hipnozę. W 1886 roku otworzył w Wiedniu prywatną praktykę.

Początkowo stosował hipnozę, korzystając z doświadczeń Josefa Breuera, którego pacjentka znana jako Anna O. nazwała jego metodę „leczeniem rozmową”. Niespójne wyniki skłoniły go do porzucenia hipnozy na rzecz wolnych skojarzeń, czyli swobodnego mówienia o wszystkim, co przychodzi pacjentowi do głowy. Wspólnie z Breuerem wydał w 1895 roku „Studies on Hysteria”, a w 1896 roku zaczął używać terminu „psychoanaliza”. W 1899 roku opublikował „The Interpretation of Dreams”, w 1901 roku „The Psychopathology of Everyday Life”, a w 1905 roku „Three Essays on the Theory of Sexuality”.

Po Anschlussie Austrii w marcu 1938 roku Freud, początkowo niechętny wyjazdowi, po aresztowaniu i przesłuchaniu córki Anny przez gestapo zdecydował się opuścić Wiedeń. Wyemigrował do Londynu, gdzie zmarł w 1939 roku.

Najważniejsze idee i prace

Freud uważał sny za spełnienia ukrytych życzeń, poddane wyparciu i cenzurze, a ich analizę za drogę do nieświadomych treści. Opisał mechanizm wyparcia, rolę przeniesienia w relacji z terapeutą i kompleks Edypa jako ważny element rozwoju psychoseksualnego. Jego redefinicja seksualności objęła stadia dziecięce. Zaproponował też model struktury psychiki: id, ego i superego, oraz podział na nieświadomość, przedświadomość i świadomość. Swoje idee stosował poza gabinetem, na przykład do pomyłek językowych i dowcipów, co dało mu szersze grono czytelników.

Krytyka i kontrowersje

Karl Popper twierdził, że teorie psychoanalizy są niefalsyfikowalne, czyli że żaden eksperyment ich nie obali. Adolf Grünbaum odpowiadał, że wiele tez Freuda można testować empirycznie. W 1934 roku Freud w odpowiedzi na badania Saula Rosenzweiga napisał, że obserwacje kliniczne czynią psychoanalizę „niezależną od weryfikacji eksperymentalnej”.

Przeglądy badań dają obraz mieszany. Seymour Fisher i Roger Greenberg uznali w 1977 roku, że część pojęć Freuda ma poparcie empiryczne, na przykład opis osobowości oralnej i analnej, ale nie potwierdziły się m.in. jego tezy o snach jako skrytkach tajnych życzeń. Malcolm Macmillan twierdzi, że metoda Freuda nie pozwala uzyskać obiektywnych danych o procesach psychicznych, a Richard Webster nazwał psychoanalizę pseudonauką. W USA odnotowano spadek znaczenia psychoanalizy w psychiatrii między 1965 a 1985 rokiem.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

Freud był trzecim najczęściej cytowanym psychologiem XX wieku, a jego wpływ widać w psychoterapii, psychologii klinicznej, humanistyce i kulturze. Wolne skojarzenia, praca z przeniesieniem i uwaga poświęcana wczesnym doświadczeniom pozostają elementami terapii psychodynamicznych. Z jego grona wyszli też twórcy własnych szkół, jak Jung i Adler. W akademickiej psychologii i psychiatrii psychoanaliza jest dziś jednak marginalizowana, a część jej idei weryfikują badania eksperymentalne.