Erich Fromm: kim był autor „O sztuce miłości” i co wniósł do psychologii?

W skrócie

Życie i droga zawodowa

Erich Fromm urodził się w 1900 roku we Frankfurcie nad Menem. Studiował między innymi w Heidelbergu, gdzie w 1922 roku uzyskał doktorat z socjologii. W połowie lat dwudziestych szkolił się na psychoanalityka, a od 1930 roku był związany z Instytutem Badań Społecznych we Frankfurcie, kojarzonym ze szkołą frankfurcką. Po dojściu nazistów do władzy wyjechał najpierw do Genewy, a w 1934 roku do Nowego Jorku, gdzie związał się z Uniwersytetem Columbia.

Razem z Karen Horney i Harrym Stackiem Sullivanem zaliczany jest do szkoły neofreudowskiej. W 1946 roku współtworzył Instytut Williama Alansona White’a w Nowym Jorku, później wykładał w Meksyku, a po przeprowadzce do Szwajcarii zmarł w Muralto w 1980 roku. W 1941 roku opublikował „Ucieczkę od wolności”, uważaną za jedno z dzieł założycielskich psychologii politycznej. W 1956 roku ukazała się „O sztuce miłości”, międzynarodowy bestseller, a w 1976 roku „Mieć czy być?”.

Najważniejsze idee i prace

Główna teza Fromma głosi, że wolność jest dla człowieka obciążeniem, od którego łatwo uciec. Opisał trzy mechanizmy ucieczki: konformizm (dopasowanie się do oczekiwań społeczeństwa), autorytaryzm (oddanie kontroli nad sobą innej osobie) i destruktywność. Zdrowym rozwiązaniem miała być aktywna solidarność z innymi ludźmi oraz miłość i praca.

W „O sztuce miłości” Fromm traktował miłość jako twórczą zdolność, a nie uczucie, które po prostu „się przydarza”. Wspólnymi elementami miłości są według niego troska, odpowiedzialność, szacunek i wiedza o drugim człowieku. W książce „Zdrowe społeczeństwo” z 1955 roku krytykował zarówno zachodni kapitalizm, jak i radziecki komunizm, widząc w nich źródła alienacji. Zajmował się też krytyką Freuda, wskazując na niespójność wcześniejszej i późniejszej teorii popędów.

Krytyka i kontrowersje

Herbert Marcuse w „Erosie i cywilizacji” zarzucał Frommowi, że na początku był radykalnym teoretykiem, ale później przeszedł na pozycje konformistyczne. Według Marcusego Fromm, Sullivan i Horney odrzucili teorię libido i inne radykalne pojęcia Freuda, przez co psychoanaliza sprowadziła się do idealistycznej etyki, która godzi się z istniejącym porządkiem.

Fromm odpowiadał, że Freud zasługuje na uznanie za dostrzeżenie roli nieświadomości, ale traktował własne pojęcia jak rzeczy niezmienne i przedstawiał jednostkę jako bierny wytwór popędów i kontroli społecznej. Zarzucał Marcusemu przyjmowanie tych pojęć jako dogmatu. Polska Wikipedia zauważa też, że twórczość Fromma cechują wątki moralno-utopistyczne, w tym wiara w możliwość stworzenia „zdrowego społeczeństwa”.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

Fromm należy do twórców psychologii społecznej i psychologii politycznej. Pokazał, że doświadczenia jednostki, takie jak lęk przed wolnością czy potrzeba przynależności, można badać w powiązaniu z warunkami ekonomicznymi i kulturowymi. Jego rozumienie miłości jako umiejętności, której można się uczyć, nadal jest popularne w poradnikach i rozmowach o relacjach.

W 1962 roku współtworzył Międzynarodową Federację Towarzystw Psychoanalitycznych jako alternatywę dla IPA. Jego ujęcie psychoanalizy, uwzględniające kontekst społeczny, wpłynęło na kolejne pokolenia terapeutów humanistycznych i psychologów społecznych.