Piramida Maslowa: na czym polega hierarchia potrzeb?

W skrócie

Na czym polega ta teoria?

Maslow przedstawił teorię w artykule „A Theory of Human Motivation” w czasopiśmie „Psychological Review”, a szerzej opisał ją w 1954 roku w książce „Motywacja i osobowość”. Według pierwotnego sformułowania istnieje pięć grup potrzeb: fizjologiczne, bezpieczeństwa, miłości i przynależności, szacunku oraz samorealizacji. Gdy potrzeby fizjologiczne są zaspokojone, pojawiają się potrzeby bezpieczeństwa, następnie potrzeba miłości, szacunku i wreszcie samorealizacji. W późniejszych pismach Maslow dodał szósty poziom „meta-potrzeb”.

Hierarchia nie była jednak tak sztywna, jak sugeruje popularny schemat. Maslow podkreślał, że potrzeba nie musi być zaspokojona w 100 procentach, zanim pojawi się następna. Opisywał raczej malejące odsetki zaspokojenia w miarę wspinania się po kolejnych poziomach.

Sam trójkąt jest późniejszym dodatkiem. Według polskiej Wikipedii przedstawienie hierarchii w kształcie piramidy przyjęło się dopiero w 1960 roku, gdy psycholog Charles McDermid opublikował esej zawierający taki rysunek. Wcześniej koncepcję podchwycił Douglas McGregor, który zobaczył jej zastosowanie w zarządzaniu.

Jak to wygląda w praktyce?

Poszczególne poziomy opisują różne obszary życia. Do potrzeb fizjologicznych należą jedzenie, woda, tlen i sen. Potrzeby bezpieczeństwa obejmują bezpieczeństwo osobiste i ekonomiczne oraz zdrowie. Na trzecim poziomie stoją przyjaźń, intymność i rodzina, a na czwartym poczucie własnej wartości, kompetencja i uznanie ze strony innych. Szczyt zajmuje samorealizacja, czyli pragnienie osiągnięcia pełni własnego potencjału.

Teoria jest do dziś wykorzystywana w szkolnictwie wyższym, szkoleniach biznesowych i menedżerskich, badaniach socjologicznych, ochronie zdrowia, poradnictwie i pracy socjalnej. Maslow opierał opis samorealizacji na badaniu wybranych osób, takich jak Albert Einstein, Jane Addams i Eleanor Roosevelt, a nie na pacjentach z zaburzeniami.

Krytyka i kontrowersje

Najczęstszy zarzut dotyczy braku dowodów. Przegląd badań z 1976 roku nie znalazł wiele dowodów ani na konkretną kolejność potrzeb opisaną przez Maslowa, ani na istnienie wyraźnej hierarchii w ogóle. Wskazywano też na słabe miary i dobór grup kontrolnych w badaniach, które teorię wspierały.

W 1984 roku Geert Hofstede uznał kolejność poziomów za etnocentryczną. Krytycy zwracają uwagę, że w społeczeństwach indywidualistycznych samorealizacja bywa celem nadrzędnym, a w kolektywistycznych większą wagę mają akceptacja i wspólnota. Polska Wikipedia dodaje, że popularna piramida powstała przez uproszczenia dokonywane przez konsultantów biznesowych i autorów podręczników, a jej założenia generalnie nie zostały potwierdzone w badaniach empirycznych.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

Hierarchia potrzeb pozostaje jednym z najtrwalszych wkładów Maslowa w psychologię i wygodnym punktem wyjścia do rozmowy o motywacji. Nowsze badania wydają się potwierdzać istnienie uniwersalnych potrzeb ludzkich, ale nie sztywną kolejność, którą zaproponował Maslow.

W psychoterapii i poradnictwie piramida służy raczej jako przypomnienie, że trudno pracować nad rozwojem osobistym, gdy brakuje bezpieczeństwa, relacji lub podstaw bytowych. Należy ją traktować jako model pomocniczy, a nie naukowe prawo.