W skrócieSTAI składa się z dwóch skal po 20 twierdzeń: lęku jako stanu i lęku jako cechy. Badanie można prowadzić indywidualnie lub grupowo, bez limitu czasu, i zajmuje ono około 15-20 minut. Narzędzie jest przeznaczone dla psychologów.
Co bada STAI?
Pracownia Testów Psychologicznych, wydawca polskiej wersji, opisuje STAI jako narzędzie mierzące lęk rozumiany jako przejściowy, zależny od sytuacji stan oraz lęk rozumiany jako względnie stała cecha osobowości. Składa się z dwóch podskal: jednej mierzącej lęk jako stan i drugiej mierzącej lęk jako cechę. Każda zawiera 20 twierdzeń, a badany wybiera jedną z czterech odpowiedzi. Autorami oryginału są Charles D. Spielberger, Richard L. Gorsuch i Robert E. Lushene, a podręcznik oryginalny ukazał się w 1970 roku. Polską adaptację przygotowali Spielberger, Strelau, Tysarczyk i Wrześniewski, a czwarte, rozszerzone wydanie podręcznika z 2011 roku opracowali Sosnowski, Wrześniewski, Jaworowska i Fecenec.
Autorzy artykułu w PubMed Central opisują lęk jako cechę jako skłonność do postrzegania różnych bodźców jako zagrażających, a lęk jako stan jako reakcję związaną z zagrożeniem w otoczeniu w czasie badania. Te dwa pojęcia są według twórców STAI teoretycznie niezależne.
Dla kogo jest badanie STAI i kto je przeprowadza?
Według wydawcy polska wersja jest przeznaczona dla młodzieży w wieku 15-18 lat i dorosłych w wieku 21-79 lat, a normy opracowano także dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej. W części opisu poświęconej normom wydawca podaje dla młodzieży wiek 15-16 lat. Pracownia podkreśla, że STAI stosuje się przede wszystkim w badaniach naukowych i w przesiewie, a skala lęku jako stanu jest przydatna w eksperymentach, w których rejestruje się zmiany poziomu lęku. Narzędzie ma kategorię C, czyli jest dostępne dla psychologów z dyplomem magisterskim z psychologii.
Jak wygląda badanie STAI i ile trwa?
Badany dostaje arkusz, na którego dwóch stronach wydrukowano obie skale. Przy każdym twierdzeniu zaznacza jedną z czterech możliwych odpowiedzi. Jedna skala dotyczy lęku odczuwanego w danej chwili, a druga lęku jako stałej cechy. Według wydawcy badanie można prowadzić indywidualnie lub w grupie, bez limitu czasu, a wypełnienie zajmuje około 15-20 minut. Bank narzędzi programu COPOLAD opisuje STAI jako łącznie 40 pozycji ocenianych w skali Likerta, czyli skali stopniowanych odpowiedzi.
Jak odczytuje się wynik STAI?
Wynik liczy się osobno dla każdej skali. Według opisu w banku narzędzi programu COPOLAD wyższe wyniki oznaczają wyższy poziom lęku, a polski wydawca podaje osobne normy dla młodzieży, dorosłych i żołnierzy. Wynik pokazuje więc nasilenie lęku zgłaszanego przez badanego, a nie rozpoznanie zaburzenia lękowego. Rozpoznanie wymaga rozmowy, wywiadu i oceny objawów.
Czy STAI można zrobić online lub samodzielnie?
Pracownia Testów Psychologicznych udostępnia STAI na platformie Epsilon, na której badanie można wypełnić online, a także wprowadzić do systemu wyniki z papierowego arkusza. Narzędzie jest zastrzeżone dla psychologów. Samodzielne wypełnianie kwestionariuszy dostępnych w internecie nie zastępuje badania, ponieważ wynik trzeba porównać z normami i zinterpretować.
Jakie są ograniczenia STAI?
Wydawca zaznacza, że obie podskale mają wysoką spójność wewnętrzną, ale ich stabilność, zwłaszcza skali lęku jako stanu, jest niższa. Wydawca definiuje lęk jako stan jako przejściowy i zależny od sytuacji, więc ten sam człowiek może mieć różne wyniki w różnych dniach. Kwestionariusz opiera się na samoopisie, czyli odpowiedzi zależą od tego, jak badany ocenia siebie. Dlatego wynik jest użyteczny jako przesiew albo element szerszej diagnozy, a nie jako jej jedyna podstawa.
W artykule dostępnym w PubMed Central badacze z Uniwersytetu w Grenadzie, autorzy krótkiej wersji hiszpańskiej adaptacji, piszą, że STAI bywa krytykowany. Główny zarzut brzmi, że kwestionariusz nie mierzy "czystego" lęku, ponieważ zawiera pozycje związane z depresją lub ogólnie negatywnym nastrojem, a jego wyniki wysoko korelują z miarami depresji. Wspominają też, że w wersji pierwotnej skala lęku jako cechy miała więcej pozycji opisujących obecność lęku niż jego brak oraz niezupełnie stabilną strukturę, co poprawiono w nowszej formie Y.
Najczęstsze pytania
Ile trwa test STAI?
Według polskiego wydawcy badanie nie ma limitu czasu i zajmuje około 15-20 minut. Można je prowadzić indywidualnie lub grupowo. Czas zależy od tempa badanego.
Z ilu części składa się kwestionariusz STAI?
Z dwóch skal: jedna mierzy lęk jako stan, a druga lęk jako cechę. Każda ma 20 twierdzeń, więc razem jest ich 40.
Czy STAI rozpoznaje zaburzenia lękowe?
Nie. Wydawca wskazuje, że STAI służy przede wszystkim do badań naukowych i przesiewu. Wynik opisuje nasilenie lęku zgłaszane przez badanego, a rozpoznanie stawia specjalista.
Czym różni się lęk jako stan od lęku jako cechy?
Lęk jako stan jest przejściowy i zależy od sytuacji, a lęk jako cecha to względnie stała skłonność osobowości. STAI mierzy oba osobnymi skalami.
