W skróciePANSS ma 30 pozycji ocenianych przez klinicystę na skali od 1 do 7, z uwzględnieniem ostatniego tygodnia. Według amerykańskiego programu PhenX rozmowa trwa średnio 45 minut. Skala jest przeznaczona dla osób dorosłych, a badanie prowadzi przeszkolony specjalista.
Co bada PANSS?
PANSS opisuje nasilenie objawów psychozy. Autorami skali są Kay, Fiszbein i Opler, a jej opis opublikowano w 1987 roku w Schizophrenia Bulletin. Według programu PhenX skala składa się z 30 pozycji: 7 dotyczy objawów pozytywnych, czyli dodatkowych przeżyć, takich jak urojenia, omamy czy podejrzliwość, 7 objawów negatywnych, czyli ubytków, na przykład stępienia uczuć czy wycofania społecznego, oraz 16 ogólnej psychopatologii, w tym lęku, napięcia, poczucia winy i osłabionego wglądu we własny stan. Każda pozycja ma pełną definicję i opis kryteriów dla wszystkich poziomów oceny.
Dla kogo jest badanie i kto je przeprowadza?
Program PhenX opisuje PANSS jako wywiad dla osób dorosłych, od 18. roku życia. Skala powinna być stosowana i oceniana przez przeszkolonych pracowników ochrony zdrowia psychicznego. Według instrukcji wydawcy cytowanej przez PhenX osoby bez przeszkolenia w prowadzeniu wywiadów psychiatrycznych i bez doświadczenia z osobami ze schizofrenią nie mogą stosować jej wiarygodnie. PANSS jest narzędziem objętym licencją firmy Multi-Health Systems. W Polsce w 2020 roku zespół z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie opublikował adaptację językową skróconej skali PANSS-6 oraz Uproszczonego Wywiadu Objawów Negatywnych i Pozytywnych (SNAPSI).
Jak wygląda badanie i ile trwa?
Badanie ma formę rozmowy z klinicystą, który pyta o ostatni tydzień. Pacjent nie rozwiązuje zadań i nie wypełnia kwestionariusza. Według PhenX rozmowa trwa średnio 45 minut. Wersja ustrukturyzowana, SCI-PANSS, trwa według autorów artykułu przeglądowego z PubMed Central często godzinę lub dłużej, a przy bardzo ciężkim stanie czasem nie da się jej ukończyć.
Jak odczytuje się wynik?
Każdą z 30 pozycji klinicysta ocenia od 1 do 7: od braku objawu, przez nasilenie łagodne i umiarkowane, po skrajne. Wyniki sumuje się osobno dla objawów pozytywnych, negatywnych i ogólnej psychopatologii oraz łącznie. Wynik opisuje stan w danym okresie i może służyć do obserwowania zmian w czasie leczenia. Nie jest rozpoznaniem schizofrenii: rozpoznanie wymaga całościowej oceny lekarza psychiatry. Autorzy artykułów w PMC podają, że łączny wynik mieści się w zakresie od 30 do 210 punktów, w podskalach objawów pozytywnych i negatywnych od 7 do 49, a w podskali ogólnej psychopatologii od 16 do 112; wyższy wynik oznacza cięższe objawy.
Czy PANSS można zrobić online lub samodzielnie?
Nie. PANSS jest wywiadem prowadzonym przez specjalistę, a PhenX zaznacza, że ocenę schizofrenii powinien wykonywać klinicysta, bo kwestionariusze samoopisowe mogą dawać wyniki fałszywie dodatnie. Narzędzie jest chronione licencją firmy Multi-Health Systems i wymaga przeszkolenia, więc samodzielne wykonanie go w domu nie jest możliwe ani sensowne.
Jakie są ograniczenia PANSS?
Autorzy artykułu przeglądowego opublikowanego w PubMed Central zwracają uwagę, że pełna, 30-pozycyjna wersja jest zbyt czasochłonna do rutynowego użycia w codziennej praktyce i pozostaje głównie narzędziem badawczym. Z tego powodu opracowano krótsze warianty, między innymi PANSS-6. Autorzy polskiej pracy z 2020 roku dodają, że skala jest rzadko używana w codziennej praktyce klinicznej, ponieważ samo badanie jest bardzo czasochłonne.
Najczęstsze pytania
Ile pozycji ma PANSS?
PANSS ma 30 pozycji: 7 dotyczy objawów pozytywnych, 7 negatywnych, a 16 ogólnej psychopatologii. Każdą ocenia się od 1 do 7.
Ile trwa badanie PANSS?
Według programu PhenX rozmowa trwa średnio 45 minut. Wersja ustrukturyzowana, SCI-PANSS, może według autorów artykułu przeglądowego trwać godzinę lub dłużej.
Czy PANSS rozpoznaje schizofrenię?
Nie. Skala opisuje nasilenie objawów i pozwala śledzić zmiany w czasie. Rozpoznanie stawia lekarz psychiatra po całościowej ocenie.
Kto może przeprowadzić badanie PANSS?
Przeszkolony pracownik ochrony zdrowia psychicznego z doświadczeniem w pracy z osobami ze schizofrenią. Narzędzie wymaga licencji firmy Multi-Health Systems.
