W skrócieADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, wydanie drugie) to półustrukturyzowane badanie obserwacyjne. Prowadzi je przeszkolony specjalista, a według wydawcy Hogrefe i polskiej Pracowni Testów Psychologicznych PTP trwa 40-60 minut. Polską wersję opracowały Izabela Chojnicka i Ewa Pisula (2017). Dobiera się do niego jeden z modułów, zależnie od wieku i poziomu mowy.
Co bada ADOS-2?
Według wydawcy Hogrefe ADOS-2 jest półustrukturyzowanym, ustandaryzowanym narzędziem, które ocenia komunikację, interakcje społeczne, zabawę i wyobraźnię oraz zachowania ograniczone i powtarzalne. Autorami oryginału są Catherine Lord, Michael Rutter, Rhiannon J. Luyster, Katherine Gotham i współpracownicy, a drugie wydanie ukazało się w 2012 roku. Badanie nie jest testem z pytaniami i odpowiedziami. Przez serię zaplanowanych sytuacji wywołuje zachowania istotne dla diagnozy, a specjalista je obserwuje i ocenia. Autorki polskiej adaptacji opisują, że do modułów od 1 do 4 dołączył moduł dla najmłodszych dzieci (Toddler), przeznaczony dla dzieci w wieku od 12 do 30 miesięcy z ograniczoną mową. Hogrefe podkreśla, że badanie daje obraz aktualnych objawów, niezależnie od poziomu mowy.
Dla kogo jest badanie i kto je przeprowadza?
Hogrefe podaje, że narzędzie jest przeznaczone dla osób od 12 miesięcy życia do dorosłości. Do każdego badania wybiera się jeden moduł, zależnie od wieku i poziomu mowy. Moduł dla najmłodszych jest dla dzieci od 12 do 30 miesięcy, które jeszcze nie używają stale fraz. Moduł 1 dotyczy dzieci od 31 miesięcy, które nie mówią stale frazami. Moduł 2 jest dla dzieci w dowolnym wieku, które mówią frazami, ale jeszcze niezupełnie płynnie. Moduł 3 jest dla płynnie mówiących dzieci i młodszych nastolatków, a moduł 4 dla starszych nastolatków i dorosłych. W Polsce wersję ADOS-2 dystrybuuje Pracownia Testów Psychologicznych PTP, która zalicza narzędzie do kategorii A+: dla psychologów, a dla innych specjalistów (lekarzy, pedagogów, logopedów) po szkoleniu z tego testu. Sprzedaż wymaga przedstawienia dyplomu.
Jak wygląda badanie i ile trwa?
Według Hogrefe oraz polskiego wydawcy PTP badanie trwa około 40-60 minut. PTP dodaje, że jest prowadzone indywidualnie i bez limitu czasu. Osoba badana wykonuje z badającym aktywności z materiałów dołączonych do zestawu. W module 3 wydawca wymienia na przykład zabawę w udawanie, opowiadanie historii, rozmowę oraz rozmowy o emocjach i sprawach społecznych. U najmłodszych dzieci aktywności są luźniej ułożone i oparte na ciekawych dla dziecka przedmiotach. PTP zaznacza, że procedura jest częściowo ustrukturyzowana: materiały i kryteria oceny są ściśle określone, ale sam przebieg badania jest dość elastyczny. Podczas zadań specjalista obserwuje i robi notatki, a zaraz po badaniu koduje zaobserwowane zachowania i przenosi je do formularza z algorytmem.
Jak odczytuje się wynik?
Zakodowane zachowania przelicza się na wynik według algorytmu. W modułach od 1 do 4 wynik porównuje się z progiem. Hogrefe opisuje dla wersji oryginalnej klasyfikację: autyzm, spektrum autyzmu lub brak spektrum. W polskiej wersji, jak podają Chojnicka i Pisula, w modułach od 1 do 4 ustalono jeden próg dla całego spektrum autyzmu. W module dla najmłodszych algorytm nie daje takiej klasyfikacji, tylko przedziały niepokoju, które pomagają zdecydować o dalszej obserwacji lub badaniach. Polski wydawca PTP podaje, że u badanych powyżej 30 miesięcy można też obliczyć wynik porównawczy, pokazujący nasilenie trudności. W polskiej walidacji wzięło udział 401 osób, a czułość większości algorytmów przekraczała 90%, czyli u zdecydowanej większości badanych z rozpoznaniem ze spektrum autyzmu wynik przekroczył próg. Taki wynik nie jest rozpoznaniem sam w sobie. Specjalista łączy go z wywiadem, historią rozwoju i innymi danymi.
Czy ADOS-2 można zrobić online lub samodzielnie?
ADOS-2 jest badaniem prowadzonym przez specjalistę, który obserwuje zachowanie w czasie zadań z użyciem zestawu materiałów. Nie jest to więc kwestionariusz do samodzielnego wypełnienia. Polska wersja jest opracowana przez Izabelę Chojnicką i Ewę Pisulę (normalizacja i podręcznik, 2017) i dostępna w Pracowni Testów Psychologicznych PTP, która zaznacza, że test został wydany przez Hogrefe Testcentrum. Zakup wymaga wykazania uprawnień, a Hogrefe oferuje szkolenia dla użytkowników.
Jakie są ograniczenia ADOS-2?
Autorki polskiej walidacji opisują kilka ograniczeń. Choć w badaniu wzięło udział 401 osób, grupy sprawdzane dla poszczególnych algorytmów były dość małe. Znaczna część starszych dzieci i dorosłych z rozpoznaniem ze spektrum autyzmu otrzymała diagnozę ponad rok wcześniej, a starsi uczestnicy nawet kilka lat wcześniej, więc na ich wyniki mogła wpłynąć terapia. Skuteczność algorytmów nie jest też jednakowa: czułość przekraczała 90% w większości modułów, ale dla jednego algorytmu w module dla najmłodszych wyniosła 71%, a dla algorytmu w module 2 dla badanych w wieku 5 lat i starszych 84%. Swoistość, czyli zdolność odróżnienia osób bez autyzmu, przekraczała 80% w większości modułów, a w module 4 i w wymienionym algorytmie modułu 2 przekraczała 70%. Polska wersja, mając jeden próg, nie rozróżnia też rozpoznań w obrębie spektrum autyzmu. Dlatego wynik nie zastępuje oceny klinicznej.
Najczęstsze pytania
Co to jest ADOS-2 i do czego służy?
To ustandaryzowane badanie obserwacyjne, które wspiera diagnozę zaburzeń ze spektrum autyzmu. Według Hogrefe jego wyniki służą też do planowania wsparcia i doboru placówki edukacyjnej.
Jak długo trwa badanie ADOS-2?
Hogrefe podaje czas 40-60 minut. Polski wydawca, Pracownia Testów Psychologicznych PTP, podaje podobnie: około 40-60 minut, bez limitu czasu.
Jak interpretować wyniki ADOS-2?
W modułach od 1 do 4 wynik porównuje się z progiem. Wersja oryginalna rozróżnia kategorie: autyzm, spektrum autyzmu i brak spektrum, a polska ma jeden próg dla całego spektrum. U najmłodszych podaje się tylko przedziały niepokoju. Interpretuje je specjalista razem z innymi informacjami.
Czy można zrobić test ADOS-2 online za darmo?
Według opisu wydawcy badanie prowadzi przeszkolony specjalista z użyciem materiałów z zestawu, a zakup wymaga wykazania uprawnień. Darmowy test internetowy nie jest więc tym samym narzędziem.
