Phineas Gage: co się stało i co naprawdę wiadomo o jego zmianach osobowości?

W skrócie

Jak wyglądała ta historia?

Gage kierował ekipą rozsadzającą skałę pod budowę linii kolejowej Rutland & Burlington w pobliżu Cavendish w stanie Vermont. Ładunek przygotowywano, wiercąc otwór w skale, wsypując proch, zakładając lont, a następnie ubijając żelaznym prętem piasek lub glinę nad prochem. Gdy Gage odwrócił głowę przez prawe ramię, pręt zaiskrzył o skałę i, prawdopodobnie dlatego, że pominięto piasek, proch eksplodował.

Pręt miał 3,2 cm średnicy, 1,1 m długości i ważył około 6 kg. Wszedł lewą stroną twarzy, przeszedł za lewym okiem przez lewą część mózgu i wyszedł górą czaszki. Opiekę nad poszkodowanym przejął lekarz John Martyn Harlow, który oczyścił i zamknął ranę. Rekonwalescencja była długa i nierówna, z infekcjami, ale Gage przeżył. Tego samego wieczoru Harlow zanotował, że umysł rannego jest jasny, a Gage mówił, że nie chce widzieć przyjaciół, bo za kilka dni wróci do pracy. W kwietniu 1849 roku odwiedził Harlowa w Cavendish; lekarz stwierdził utratę wzroku w lewym oku i dużą bliznę na czole.

Co z niej wynikło?

Harlow, który znał Gage'a jeszcze sprzed wypadku, opisał w pracy z 1868 roku, że jego znajomi uznali go za zmienionego tak bardzo, że „już nie Gage”. Z opisu wynika, że stał się kapryśny, niegrzeczny i bywał wulgarny. Po wypadku Gage żył jeszcze 12 lat.

Po wypadku nie wrócił do pracy na kolei. Występował w muzeum Barnuma, a w sierpniu 1852 roku wyjechał do Chile, gdzie pracował jako woźnica dyliżansu. W lutym 1860 roku zaczął mieć napady padaczkowe i zmarł w okolicy San Francisco 21 maja 1860 roku. Raport z okresu tuż przed jego śmiercią sugeruje, że najpoważniejsze zmiany psychiczne były przejściowe, a w późniejszym życiu funkcjonował znacznie lepiej niż tuż po wypadku.

Krytyka i kontrowersje

Badacz Malcolm Macmillan przeanalizował naukowe i popularne opisy Gage'a i stwierdził, że niemal zawsze zniekształcają i wyolbrzymiają jego zmiany, daleko poza to, co opisywali ludzie, którzy mieli z nim bezpośredni kontakt. Znane fakty nie pasują do obrazu chełpliwego, kłótliwego i niezdolnego do pracy włóczęgi, który zmarł w przytułku.

Hipoteza odzyskania społecznych umiejętności wiąże poprawę z pracą woźnicy w Chile, która dawała codzienną strukturę. Antonio Damasio, broniąc swojej hipotezy markerów somatycznych, przypisywał Gage'owi zachowania podobne do pacjentów z uszkodzeniem kory oczodołowo-czołowej, lecz jego obraz Gage'a był ostro krytykowany. Według Macmillana nie ma też związku między tym przypadkiem a późniejszą lobotomią, choć często go sugerowano.

Dlaczego wciąż się o tym mówi?

Gage jest stałym elementem programów nauczania neurologii, psychologii i neuronauki, a mimo to zbiór potwierdzonych faktów o nim jest niewielki. Ta luka pozwoliła, by wokół jego postaci narosły domysły i przesady, które przez dekady powtarzano jako ustalenia.

Przypadek ma wartość przede wszystkim jako ostrzeżenie: pojedyncza historia, opisana przez jednego lekarza po latach, łatwo zamienia się w anegdotę, która „potwierdza” dowolną teorię o mózgu. Pręt i czaszka Gage'a są wystawione w Warren Anatomical Museum na Harvardzie.