Zaufany Psycholog / Psychologia w pigułce / Pytania o zaburzenia / Niepełnosprawność intelektualna: co to jest i jakie ma stopnie?

Niepełnosprawność intelektualna: co to jest i jakie ma stopnie?

Niepełnosprawność intelektualna to stan, w którym obniżona sprawność intelektualna łączy się z ograniczeniami w codziennym funkcjonowaniu. Jest różna u każdej osoby: jedni pracują, mieszkają samodzielnie i zdobywają kwalifikacje, inni potrzebują wsparcia przez całe życie. Wyjaśniamy, czym jest i jak klasyfikuje się jej stopnie.

Krótka odpowiedź

Niepełnosprawność intelektualna to obniżona sprawność intelektualna połączona z ograniczeniami funkcjonowania w życiu codziennym. W klasyfikacji ICD-10 wyróżnia się stopnie: lekki, umiarkowany, znaczny i głęboki. Nie należy ich mylić ze stopniami niepełnosprawności w orzeczeniu.

Co to jest niepełnosprawność intelektualna?

Według podręcznika MSD niepełnosprawność intelektualna to znacznie obniżona sprawność intelektualna połączona z ograniczeniami funkcjonowania adaptacyjnego, takimi jak komunikacja, samodzielność, umiejętności społeczne, samoobsługa czy bezpieczeństwo, oraz z wykazaną potrzebą wsparcia. NHS opisuje to prościej: niepełnosprawność intelektualna wpływa na to, jak człowiek uczy się nowych rzeczy przez całe życie, i jest inna dla każdego.

Osoba z niepełnosprawnością intelektualną może mieć trudności ze zrozumieniem skomplikowanych informacji, nauką niektórych umiejętności albo samodzielnym życiem. Wiele takich osób pracuje, tworzy związki, mieszka samodzielnie i zdobywa kwalifikacje.

Jakie ma stopnie w klasyfikacji ICD-10?

W klasyfikacji ICD-10 w grupie kodów F70-F79 wyróżnia się cztery stopnie. Stopnie określa się orientacyjnie za pomocą standaryzowanych testów inteligencji, uzupełnionych skalami przystosowania społecznego, a rozpoznanie zależy też od ogólnej oceny doświadczonego diagnosty. Lekki stopień (F70) to orientacyjnie iloraz inteligencji od 50 do 69. Umiarkowany (F71) to od 35 do 49. Znaczny (F72) to od 20 do 34. Głęboki (F73) to iloraz poniżej 20.

Klasyfikacja zaznacza, że zdolności i przystosowanie mogą się zmieniać w czasie i mogą się poprawiać dzięki treningowi i rehabilitacji.

Jak stopnie wyglądają w życiu codziennym?

Przy stopniu lekkim mogą pojawiać się trudności w nauce szkolnej, a wiele dorosłych osób jest w stanie pracować i utrzymywać dobre relacje. Przy stopniu umiarkowanym większość osób uczy się pewnej samodzielności w samoobsłudze i zdobywa podstawowe umiejętności komunikacyjne, a dorośli potrzebują różnego zakresu wsparcia. Przy stopniu znacznym potrzebne jest stałe wsparcie, a przy głębokim występują poważne ograniczenia w samoobsłudze, komunikacji i poruszaniu się.

Stopnie w klasyfikacji a stopnie w orzeczeniu

Stopnie niepełnosprawności intelektualnej w klasyfikacji medycznej to co innego niż stopnie niepełnosprawności w orzeczeniu. Te drugie (lekki, umiarkowany i znaczny) ustala zespół ds. orzekania o niepełnosprawności, oceniając zdolność do pracy i potrzebę pomocy innych osób. W przepisach pojawia się też symbol 01-U, czyli upośledzenie umysłowe; według źródła dotyczy ono upośledzenia począwszy od stopnia umiarkowanego. Symbol nie jest rozpoznaniem. Jaki stopień zostanie orzeczony, zależy od oceny funkcjonowania, a nie od samej diagnozy.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Jeśli dziecko wyraźnie wolniej niż rówieśnicy opanowuje mowę, naukę lub umiejętności samoobsługowe, warto zgłosić się do pediatry, psychologa lub innego specjalisty. NHS zaznacza, że niektóre osoby otrzymują rozpoznanie dopiero w dorosłości. Rozpoznanie pozwala zaplanować wsparcie, edukację i ewentualne starania o orzeczenie.

Najczęstsze pytania

Co to jest niepełnosprawność intelektualna?

To obniżona sprawność intelektualna połączona z ograniczeniami w codziennym funkcjonowaniu, widoczna od okresu rozwojowego. Jest inna u każdej osoby i wymaga różnego zakresu wsparcia.

Jakie są stopnie niepełnosprawności intelektualnej?

W ICD-10 wyróżnia się stopień lekki, umiarkowany, znaczny i głęboki, wyznaczane orientacyjnie testami inteligencji oraz oceną przystosowania. Ostateczną ocenę stawia diagnosta.

Czy osoba w stopniu lekkim może pracować?

Według opisu w klasyfikacji wiele dorosłych osób z lekką niepełnosprawnością intelektualną może pracować i utrzymywać dobre relacje. Zależy to od indywidualnej sytuacji.

Czy stopień w ICD-10 to stopień niepełnosprawności w orzeczeniu?

Nie. Stopnie w orzeczeniu (lekki, umiarkowany, znaczny) ustala zespół orzekający, oceniając funkcjonowanie. To inne ustalenie niż rozpoznanie medyczne.

Źródła

  1. NHS ICD-10 Classbrowser: F70-F79
  2. NHS: Learning disabilities
  3. MSD Manual: Intellectual disability
  4. Infor.pl: symbole przyczyn niepełnosprawności w orzeczeniu

Sprawdź inne pytania

Masz pytanie o własną sytuację?

Ogólna odpowiedź nie zastąpi rozmowy ze specjalistą. Na liście są psycholodzy, psychoterapeuci i psychiatrzy z całej Polski, także online.