Krótka odpowiedźCzęściowo. Według NIAAA odziedziczalność zaburzenia używania alkoholu wynosi około 60%. Pozostałą część tego ryzyka wyjaśnia środowisko, więc obciążenie rodzinne zwiększa podatność, ale nie przesądza o uzależnieniu.
Co mówią badania?
Amerykański Narodowy Instytut ds. Nadużywania Alkoholu i Alkoholizmu (NIAAA) podaje, że geny odgrywają rolę, a odziedziczalność wynosi około 60%. Instytut zaznacza jednak, że podobnie jak w innych przewlekłych chorobach ryzyko wynika ze współdziałania genów i środowiska.
Źródła różnią się w szacunkach. Oddziaływanie środowiska i predyspozycje genetyczne to dwa podstawowe czynniki ryzyka i każdy odpowiada za około połowę ryzyka. Podobnie rozwój alkoholizmu przypisuje się w równym stopniu środowisku i genom.
Czy rodzic z alkoholizmem oznacza większe ryzyko?
Osoba, której rodzic lub rodzeństwo ma zaburzenie używania alkoholu, jest 3-4 razy bardziej narażona na jego rozwój, ale tylko mniejszość z takich osób faktycznie zachoruje. Obciążenie rodzinne jest więc istotnym czynnikiem ryzyka, a nie wyrokiem.
NIAAA dodaje, że na prawdopodobieństwo, że dziecko kiedyś rozwinie zaburzenie, mogą wpływać także wzorce picia rodziców. Do rodzinnego ryzyka dochodzi więc nie tylko to, co w genach, ale i to, co dziecko widzi w domu.
Co jeszcze zwiększa ryzyko?
NIAAA zwraca uwagę, że ryzyko zależy częściowo od tego, ile, jak często i jak szybko dana osoba pije. Wcześniejszy początek picia także zwiększa prawdopodobieństwo zaburzenia: wśród osób w wieku 26 lat i starszych te, które zaczęły pić przed 15. rokiem życia, częściej zgłaszały zaburzenie w ostatnim roku niż te, które zaczęły w wieku 21 lat lub później.
Instytut wymienia też problemy ze zdrowiem psychicznym i traumę, a do czynników ryzyka zalicza się też wysoki poziom stresu i lęku oraz niską cenę i łatwy dostęp do alkoholu. Nie wszystkie z nich zależą od genów, więc osoba z obciążeniem rodzinnym nie jest bez wpływu na swoje ryzyko.
Czy można się wyleczyć mimo obciążenia genetycznego?
NIAAA pisze, że niezależnie od tego, jak poważny wydaje się problem, leczenie oparte na dowodach, czyli terapie behawioralne, grupy wsparcia lub leczenie farmakologiczne, może pomóc osobom z zaburzeniem używania alkoholu w osiągnięciu i utrzymaniu zdrowienia.
NHS wskazuje, że leczenie można uzyskać u lekarza rodzinnego lub w specjalistycznej poradni, a celem jest zwykle zaprzestanie picia, szczególnie przy uzależnieniu. Osoby, które nie są jeszcze na to gotowe, mogą być wspierane w ograniczaniu picia do bezpieczniejszego poziomu. Rodzina także może znaleźć wsparcie, na przykład w grupach dla bliskich osób pijących.
Kiedy zgłosić się do specjalisty?
NHS radzi zgłosić się do lekarza rodzinnego lub poradni leczenia uzależnień, gdy ktoś martwi się swoim piciem, chce przestać pić, odczuwa przy próbie odstawienia lęk, kłopoty ze snem, pocenie się lub nudności albo martwi się piciem bliskiej osoby.
NHS ostrzega, że osoba uzależniona nie powinna przestawać pić nagle. Przy objawach odstawiennych trzeba najpierw skorzystać z pomocy medycznej. Wsparcie jest dostępne także dla osób z rodzin, które chcą lepiej zrozumieć problem.
Najczęstsze pytania
Czy alkoholizm dziedziczy się po rodzicach?
Dziedziczy się podatność, nie sama choroba. NIAAA szacuje odziedziczalność na około 60%, a rodzic lub rodzeństwo z zaburzeniem oznacza 3-4 razy większe ryzyko.
Czy dziecko alkoholika musi zostać alkoholikiem?
Nie. Obciążenie rodzinne zwiększa ryzyko, ale tylko mniejszość osób z takim obciążeniem rozwija zaburzenie. Wpływ mają też środowisko i własne wybory.
Czy uzależnienie od alkoholu jest genetyczne?
Geny odgrywają znaczną rolę, ale nie jedyną. Źródła podają od około połowy do około 60% udziału genów, a resztę wyjaśnia środowisko.
Czy osoba z obciążeniem rodzinnym może bezpiecznie pić?
Źródła nie podają takiej gwarancji. Wiadomo, że ryzyko zależy od ilości i częstości picia oraz wieku rozpoczęcia, więc ostrożność i konsultacja ze specjalistą są rozsądne.
