Spis treści
Czym jest wypalenie zawodowe?
Pojęcie wypalenia zawodowego jest na językach wielu psychologów klinicznych i psychiatrów, gdyż jest to bardzo popularny temat w obecnych czasach. Najpopularniejsze definicje zostały przygotowane przez Herberta Freudenberga oraz Christinę Maslach.
Naukową definicją wypalenia zawodowego jest spadek poziomu energii danej osoby, spowodowany zbyt dużą ilością zadań stawianych przez środowisko pracy i przeciążenia problemami. Definicja została spisana przez amerykańskiego psychiatrę Herberta Freudenbergera.
Według cenionej psycholog Christiny Maslach, wypalenie zawodowe to psychologiczny zespół wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji oraz obniżonego poczucia dokonań osobistych, który występuje u osób pracujących z innymi ludźmi.
Wiele osób zastanawia się, czym jest wypalenie zawodowe i czy należy je traktować jak chorobę. Warto podkreślić, że wypalenie zawodowe nie jest chorobą, lecz zespołem objawów wynikających z długotrwałego stresu zawodowego i przeciążenia obowiązkami.
Syndrom wypalenia zawodowego (ang. burnout syndrome) to odpowiedź organizmu spowodowana długotrwałym stresem, a także wyczerpaniem psychicznym i fizycznym, które wywołuje praca zawodowa. Osoby, które dotknie kryzys zawodowych kompetencji, tracą motywację, siłę, zapał i chęci do wykonywanej pracy i swoich dotychczasowych obowiązków zawodowych.
Na wypalenie zawodowe szczególnie są narażone osoby, które na początku kariery zawodowej cechowały się bardzo wysokim poziomem motywacji, miały wysoki wzrost zaangażowania, energię czy nawet talent w określonej dziedzinie. Pojawieniu się wypalenia zawodowego sprzyja również nieuniknione zaangażowanie emocjonalne względem klientów czy pacjentów. Według statystyk do wypalenia zawodowego najczęściej dochodzi w zawodach takich jak pracownicy opieki społecznej, służby zdrowia, wymiaru sprawiedliwości czy sfery edukacyjnej.
Fazy wypalenia zawodowego
Etapy rozwoju wypalenia zawodowego, które standardowo występują to:
- Wyczerpanie emocjonalne – w pierwszym etapie pojawiają się zaburzenia psychosomatyczne, czyli ból głowy, bezsenność, drażliwość, skargi hipochondryczne.
- Depersonalizacja – stadium, w którym zaczyna się dystansowanie od pacjentów, współpracowników czy klientów.
- Obniżona ocena własnych możliwości – rozpoczęcie powątpiewania we własne osiągnięcia czy kompetencje zawodowe. W tej fazie zaczynamy negatywny sposób postrzegania samego siebie i swoich umiejętności.
Etapy wypalenia zawodowego
Prawdopodobieństwo pojawienia się syndromu wypalenia zawodowego jest zależne od wielu czynników, ale w szczególności od cech osobowości. Przekraczając limit (punkt krytyczny), wypalenie zaczyna atakować system motywacyjny danej osoby. To w tym momencie na światło dzienne mogą wyjść symptomy wypalenia takie jak:
- poczucie bezradności,
- chroniczne zmęczenie,
- uczucie przemęczenia,
- mniejsze siły fizyczne,
- obniżone zainteresowanie czynnościami, które wykonywane są w pracy,
- zmęczenie fizyczne, bóle głowy, zespół jelita drażliwego,
- obniżona produktywność oraz efektywność,
- znudzenie i zniechęcenie pracą,
- subiektywne poczucie porażki,
- wyczerpanie psychiczne,
- wyczerpanie emocjonalne,
- większa chęć zmian z oznakami wyczerpania psychicznego,
- zaburzenia snu,
- niedostateczne zadowolenie,
- brak równowagi pomiędzy ponoszonym nakładem pracy podczas wykonywania swoich obowiązków zawodowych a ogólną satysfakcją z życia,
- depresja,
- zmienność nastrojów,
- pesymizm, cynizm,
- zaniżona samoocena (niskie poczucie własnej wartości).
Pamiętaj, że objawy wypalenia zawodowego mogą cały czas się pogłębiać, co może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia całego organizmu. Nie ignoruj sygnałów wysyłanych przez swój organizm.
Przyczyny wypalenia zawodowego
Przyczyny wypalenia zawodowego nie są łatwe do szybkiego i konkretnego sprecyzowania. Każda jednostka przeżywa każdą emocję czy postrzega każdą sytuację w inny sposób. Przyczynami wypalenia zawodowego mogą być zarówno czynniki interpersonalne, jak i organizacyjne, ale także są nimi np. cechy osobowości, które sprzyjają wypaleniu zawodowemu.
Jednym z najczęściej wskazywanych czynników jest długotrwały stres w miejscu pracy. Nadmierna liczba obowiązków, brak wsparcia ze strony przełożonych oraz presja czasu mogą prowadzić do stopniowego wyczerpania zasobów psychicznych pracownika.
Do przyczyn, które sprzyjają rozwojowi syndromu wypalenia zawodowego zaliczamy:
- długotrwały stres,
- nadmierne obciążenie obowiązkami,
- presja czasu,
- sprzeczne wymagania,
- brak możliwości osiągnięcia celu, a także spełnienia wymagań,
- monotonia wykonywanych czynności w miejscu pracy,
- rywalizacja, brak wsparcia, a nawet konflikty ze współpracownikami,
- brak równowagi pomiędzy pracą a życiem prywatnym,
- brak możliwości rozwoju zawodowego.
Wypalenie zawodowe – jak sobie radzić
Przede wszystkim jak tylko zaczniesz rozpoznawać u siebie pierwsze symptomy wypalenia zawodowego, powinieneś podjąć kroki do zredukowania tego problemu. Profilaktyka wypalenia zawodowego jest zdecydowanie lepsza niż późniejsze leczenie wypalenia zawodowego. Kluczowe znaczenie ma również nauka tego, jak skutecznie radzić sobie ze stresem. Im wcześniej zauważysz pierwsze sygnały przeciążenia, tym większa szansa na uniknięcie poważniejszych konsekwencji.
Poniżej znajdziesz kilka propozycji, które pomogą Ci poradzić sobie z wypaleniem zawodowym:
- Zmiana sposobu myślenia na pozytywny – skup się na pozytywnych stronach swojego miejsca pracy i doceń swoje osiągnięcia.
- Zadbaj o zdrowie fizyczne i psychiczne – zacznij uprawiać sport, zarezerwuj czas w ciągu dnia na odpoczynek czy relaks i unikaj nadmiernego stresu.
- Naucz się technik redukcji napięcia – ćwiczenia oddechowe, mindfulness oraz aktywność fizyczna pomagają skuteczniej radzić sobie ze stresem i zmniejszać napięcie emocjonalne.
- Poszukaj wsparcia terapeutycznego lub wśród bliskich – to oni mogą pomóc Ci w przepracowaniu trudnych emocji oraz znalezieniu sposobów na radzenie sobie z wypaleniem zawodowym.
- Zmiana pracy lub obowiązków – jeśli to przez pracę dosięga Cię chroniczny stres, to warto zastanowić się nad jej zmianą lub wynegocjowaniem nowych obowiązków.
- Planowanie i organizacja czasu – jeśli dobrze zaplanujesz i zorganizujesz zadania i obowiązki w swojej pracy, możesz zmniejszyć poczucie chaosu.
- Skup się na teraźniejszości – nie martw się o przyszłość i nie rozpatruj przeszłości, skup się na tym, co jest tu i teraz.
- Odnajdź ponownie poczucie sensu – na początku swojej pracy zawodowej coś ciągło Cię do Twojej branży i miejsca, w którym się aktualnie znajdujesz. Przypomnij sobie, co to było i spróbuj poczuć się tak, jak na początku,
- Nie zabieraj pracy do domu – przenoszenie aktywności zawodowych do domu to jeden z największych błędów przy wypaleniu zawodowym.
Przedsiębiorco – zainwestuj w psychologa dla pracowników!
Coraz więcej organizacji zauważa, że zarówno pracownik, jak i pracodawca mają wpływ na ograniczanie ryzyka wypalenia zawodowego. Tworzenie zdrowego środowiska pracy i wspieranie dobrostanu psychicznego zespołu może znacząco zmniejszyć liczbę osób narażonych na wypalenie zawodowe. Od dawna wiadomo, że lepiej zapobiegać niż leczyć. To samo wiąże się również z syndromem wypalenia zawodowego. Wiele gabinetów psychologicznych prowadzi specjalne spotkania stacjonarne czy online dla firm, których zadaniem jest zadbanie o zdrowie psychiczne pracowników przedsiębiorstw.
Dzięki spotkaniom z psychologiem możesz zredukować poziom stresu, zwiększyć zadowolenie z wykonywania swoich obowiązków zawodowych, produktywność oraz zmniejszyć liczbę zwolnień lekarskich.
Jeśli jesteś właścicielem firmy lub pracujesz na szczeblu kierowniczym, zastanów się nad polepszeniem zdrowia psychicznego w miejscu pracy. Skorzystaj z usług psychologa dla firm i zadbaj o swoich pracowników.
Zwolnienie lekarskie na wypalenie zawodowe
Lekarz nie może wystawić L4 z powodu wypalenia. Według litery prawa zwolnienie lekarskie może zostać wystawione tylko na schorzenia, które zostały wpisane do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD. Wypalenie zawodowe nie zostało uznane przez WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) za chorobę, ale za syndrom wywołany przewlekłym stresem związanym z pracą.
Jednakże lekarze są uprawnieni do tego, aby wystawić L4 osobom, które doświadczają objawów, które występują przy wypaleniu zawodowemu. Jest to między innymi długotrwały stres, depresja czy inne zaburzenia psychiczne.
Aby otrzymać L4 na wypalenie zawodowe, należy udać się do lekarza pierwszego kontaktu lub psychiatry.
Wypalenie zawodowe – objawy i pierwsze sygnały
Zespół wypalenia wykonywaną pracą pojawia się w obecnych czasach bardzo często. Zwrócenie uwagi na pierwsze objawy, a także aktywne słuchanie osób, które mogą być na niego narażone jest bardzo ważne. Jeśli odczuwasz, że Ty lub bliska osoba możecie mieć problem z wypaleniem zawodowym – skonsultuj to z psychologiem.
