Parasomnia

Parasomnia – co to?

Parasomnia to zbiorcze określenie dla szerokiej gamy nieprawidłowych zachowań i przejawów aktywności, które mają miejsce podczas snu lub w okresie przejściowym między snem a czuwaniem. Według międzynarodowej klasyfikacji zaburzeń snu, parasomnie zaliczają się do jednej z głównych kategorii zaburzeń snu i mogą obejmować zarówno reakcje emocjonalne, jak i ruchowe czy autonomiczne. Występują w różnych fazach snu – od fazy snu REM (charakteryzującej się szybkimi ruchami gałek ocznych), po fazy głębokiego snu, znane też jako NREM.

Parasomnia – objawy

Objawy parasomnii bywają zaskakująco różnorodne. Często dotyczą one nieświadomego poruszania się, mówienia, a nawet podejmowania złożonych czynności podczas snu. Do najczęstszych objawów należą:

• mówienie przez sen,
• lunatyzm (somnambulizm) – wędrowanie w trakcie snu,
• koszmary senne,
• paraliż senny,
• gwałtowne ruchy i reakcje lękowe,
• agresywne zachowania podczas snu REM.

Niektóre z tych objawów mogą przypominać zaburzenia zachowania lub nawet stany psychotyczne, jednak ich podłoże jest zupełnie inne, ściśle związane z neurofizjologią snu.

Rodzaje parasomni

W ramach klasyfikacji wyróżnia się kilka głównych typów parasomnii, różniących się mechanizmem i fazą snu, w której występują:

• Parasomnie NREM – obejmujące zaburzenia wybudzania w czasie snu głębokiego (faza N3),
• Parasomnie REM – występujące w czasie snu REM, związane z mimowolną aktywnością mięśni,

Wyróżnić możemy między innymi następujące rodzaje parasomni:

Koszmary senne

Koszmary senne to intensywne, często przerażające sny, które powodują wybudzenie z uczuciem lęku, napięcia lub silnych emocji. Zazwyczaj pojawiają się w czasie snu REM, gdzie aktywność mózgu przypomina czuwanie. Choć sporadyczne koszmary są normalne, ich częste występowanie może świadczyć o parasomnii lub współistniejących zaburzeniach psychicznych, takich jak nadmierny stres czy PTSD.

Lęki nocne

W przeciwieństwie do koszmarów, lęki nocne pojawiają się w fazie głębokiego snu i są znacznie bardziej dramatyczne. Osoba nagle siada na łóżku, krzyczy, poci się, oddycha przyspieszonym rytmem, a mimo to trudno ją wybudzić i nie pamięta zdarzenia po przebudzeniu. Takie zaburzenia wybudzania mogą być niebezpieczne zarówno dla osoby śniącej, jak i jej otoczenia.

Lunatyzm – somnambulizm

Lunatyzm, inaczej somnambulizm, to jedno z najbardziej spektakularnych zjawisk związanych z parasomnią. W trakcie snu głębokiego osoba wykonuje złożone czynności, jak chodzenie, ubieranie się, a nawet gotowanie – wszystko to bez świadomości. Choć sam w sobie nie zawsze wymaga leczenia, lunatyzm może prowadzić do poważnych urazów i wypadków.

Mówienie przez sen

Jednym z najczęstszych, a zarazem najmniej uciążliwych objawów parasomnii jest mówienie przez sen. Może przybierać formę pojedynczych słów, całych zdań, a nawet śmiechu czy płaczu. Zdarza się w każdej fazie snu, ale najczęściej występuje w przejściu między snem a czuwaniem. Choć nie zawsze ma znaczenie kliniczne, jego uporczywość może wskazywać na inne zaburzenia snu.

Paraliż senny

Paraliż senny to stan, w którym osoba budzi się, lecz przez kilka lub kilkanaście sekund nie może się poruszyć ani mówić. Zjawisko to pojawia się zazwyczaj przy gwałtownym przebudzeniu z fazy REM, gdy mózg “wyprzedza” ciało. Często towarzyszy mu silne uczucie strachu, halucynacje, a nawet wrażenie obecności kogoś w pokoju – co czyni je wyjątkowo przerażającym doświadczeniem.

Parasomnia – przyczyny

Przyczyny parasomnii są złożone i wieloczynnikowe. Wśród najczęstszych czynników wymienia się:

• czynniki genetyczne,
• przewlekły stres, silne emocje,
• niedobór snu, zbyt mała ilość snu,
• brak higieny snu, nieregularny tryb życia,
• spożywanie alkoholu, przyjmowanie niektórych leków,
• wady zgryzu, zaburzenia oddychania, np. bezdech senny.

Dodatkowo, zaburzenia występujące w czasie snu, takie jak zaburzenia ruchowe, zaburzenia odżywiania związane ze snem czy zaburzenia wybudzania, mogą współistnieć z parasomnią, pogłębiając ich nasilenie.

Parasomnia u dzieci

U dzieci parasomnia nie należy do rzadkości. Ich niedojrzały układ nerwowy, intensywny rozwój psychiczny i emocjonalny sprzyjają występowaniu takich zjawisk, jak lęki nocne, lunatyzm, czy mówienie przez sen. Choć najczęściej są to przejściowe i łagodne formy, wymagają obserwacji i w razie potrzeby konsultacji z pediatrą lub psychologiem.

Parasomnia u dorosłych

U dorosłych parasomnia bywa często powiązana z przewlekłym zmęczeniem, stresem, a także stosowaniem substancji psychoaktywnych. Nieregularny tryb życia, brak odpowiedniej higieny snu oraz przyjmowanie niektórych leków może nasilać epizody, czyniąc je bardziej dokuczliwymi i niebezpiecznymi. Szczególnie niepokojące są przypadki parasomnii REM, które mogą świadczyć o schorzeniach neurologicznych.

Parasomnia a higiena snu

Nie da się ukryć, że parasomnia a higiena snu są ze sobą ściśle powiązane. Brak stabilnych, zdrowych nawyków sennych często jest przyczyną zaburzeń snu, a tym samym wyzwala epizody parasomnii. Zdrowy sen, regularny, spokojny i głęboki,  to podstawa regeneracji, ale i profilaktyki. Dlatego tak ważne jest, by już od najmłodszych lat dbać o jakość snu, nie lekceważąc żadnych sygnałów ostrzegawczych.

Leczenie parasomnii

Parasomnia to fascynujące, lecz zarazem niepokojące zjawisko ze świata snu. Choć często uznawana za przejaw niegroźnych reakcji mózgu, w niektórych przypadkach może wskazywać na głębsze problemy neurologiczne czy psychiczne.  Leczenie parasomnii zależy od jej rodzaju, intensywności oraz wpływu na codzienne funkcjonowanie. W wielu przypadkach wystarczy poprawa higieny snu, regularne pory snu i czuwania, unikanie kofeiny, techniki relaksacyjne i redukcja stresu. W trudniejszych przypadkach pomocna może być psychoterapia, leczenie farmakologiczne lub konsultacja neurologiczna. Jeśli epizody są gwałtowne lub stanowią zagrożenie, konieczna bywa hospitalizacja lub terapia specjalistyczna. Jeżeli potrzebujesz wsparcia Zaufanego Psychologa, skorzystaj z pomocy naszego portalu.